4. Cả hai truyện cùng có những tình tiết và chi tiết trùng hợp, vô lý đặc biệt: Cho nhân vật nữ chính của mình bị hiếp dâm ở đoạn kế đoạn cuối và cho người mẹ nào cũng sa ngã dễ dàng vào tay đàn ông.

a. CĐBT:

+ Có 8 đoạn thì nhân vật Nương bị hiếp ở đoạn thứ 7.

Thắc mắc được phát sinh từ những tình tiết vô lý trong tác phẩm về người mẹ.

Với người mẹ này, không phải nhân vật chính đã từng kể là sau khi cha ”nhặt” bà về, bà ”yêu cha mất rồi” mà sinh ra hai chị em? Cuộc sống gia đình chỉ cần có tình yêu từ một người cũng đủ làm mọi xung đột qua đi mau chóng. Người cha đâu đã hững hờ. Ít ra, bà vợ là một người đàn bà đẹp với làn nước da ”trắng như bông bưởi”, có ”tiếng cười làm lấp lánh cả khúc sông” mà người ta không quên được. Đức ông chồng cũng cưng chìu bà hết mình: ”Quanh hè, dài theo những lối đi ra vườn, ra bến là những cục đá tảng, những thân dừa chẻ hai, cha tôi đã hì hục lót để suốt một mùa mưa, chân má tôi không bị dính sình bùn.” (đoạn 3). Chẳng có ai không chút yêu thương mà săn sóc đến từng bước chân son của… người ngọc như vậy cả. Người chồng không tiền mua ”gạch Bát Tràng ” để ”xây hồ bán nguyệt cho nàng rửa chân” thì cũng lấy những thân dừa, những cục đá tảng với sức lao động có tình yêu là động lực để cho nàng khỏi lấm chân. Còn đèo bòng gì nữa?

Nhân vật người mẹ đẹp như tiên như vậy lại vô lý do mà bị tác giả đẩy vào con đường cùng phải ra bờ sông ngồi khóc chù hụ để người cha qua nhặt? Lãng như sao xẹt qua mành! Người vợ yêu chồng như vậy, được cưng như vậy mà chỉ vì khúc vải (đổi bằng lúa là có ngay) mà lăn xả vào trong tay người bán vải như trái sầu riêng rớt ”bịch” chẳng ai khèo?! Vô duyên như ”bà già lật đật mua heo cưới chồng”?

Chung lại, NNT đã xây dựng những tình tiết, chi tiết không thực tế, không có cội rễ để đẩy tính cách nhân vật đến mức ”tức nước vỡ bờ”.

Những điểm làm hư hỏng tác phẩm này, NNT đã lập đi, lập lại trong tình tiết để cho người cha ”quyết định bán bầy vịt” ở đoạn 7 và bị đàn vịt bị chôn sống đến con cuối cùng: ”Xuyên qua những lớp đất bầy nhầy, tôi nghe vịt – của – tôi vẫn còn thoi thóp, chúng đau đớn vì những cái cổ gãy, rối quặt quẹo, chúng hỏi nhau vì sao tụi – người – ta lại ác. Rồi thinh lặng. Trong cái im ắng đến rợn người, tôi nhận ra tiếng của con vịt mù, có lẽ vì không sợ tối, nên sự sống kéo dài. Rồi ánh sáng nhập nhoạng cuối ngày loang lổ đổ xuống, tôi và Điền khóc hức, cảm nhận được cái thở hướt ngắn dần, ngắn dần của con vịt sau cùng.” (đoạn 6). Vậy mà đến đoạn 8, tác giả ”hô biến” cho người cha có lại đàn vịt để cho bọn cướp vịt bôi đen đầu vịt cướp bớt? Vậy thì khi khi chôn sống vịt, những người có nhiệm vụ chôn đã căn cứ vào đâu mà cho phép vịt nào được chết, vịt nào được sống? Vô lý nữa là bọn cướp vịt ở đâu chui ra và chúng cướp vịt làm gì nữa khi lệnh hủy vịt ban bố khắp nơi? Ngay cả người cha đi bán vịt thì người dân lại sợ lây bệnh không dám ăn thì bọn cướp vịt kia không bán được vịt thì chúng phải ăn, ăn làm sao cho hết hàng trăm con vịt? Đã vậy, đàn vịt nào, cán bộ xã với cái mặt ”bóng nhẫy, tươm mỡ” (ăn sung, mặc sướng mới mập mạp, mũm mĩm như thế chứ?) cũng ”đích thân” xuống cảnh báo và vì không ai chấp hành, họ mới cho người cưỡng chế chôn sống vịt (bài bản như thế còn gì nữa!) sao lại… chừa ra lũ vịt của bọn cướp vịt này?

Một cách xây dựng tình tiết và chi tiết tréo cẳng ngỗng trong CĐBT của NNT mà người đọc cứ thấy… trôi chảy như nước trôi qua cầu!

Thêm vào đó, tác giả để nhân vật độc thoại dùng lời dẫn truyện phỉ báng những anh chồng nhà quê có vợ nhưng chỉ biết ”lật cạch” ra cho thỏa mãn sinh lý là nguyên nhân đẩy vợ vào vòng tay người cha dễ dàng. Những người đàn ông nhà quê trên lại làm ra bao nhiêu tiền thì dúi hết cho bọn đàn bà làm đĩ trong khi tác giả có lúc ca ngợi những người đàn ông ấy hiền lành? Đâu là nét tâm lý chung của những người đàn ông nhà quê lam lũ?

b. DSTN:

+ Có 6 đoạn thì nhân vật ”tôi” bị hiếp ở đoạn 5.

Một thắc mắc đặt ra: Đứa con gái trong DSTN là con của người đàn ông đang nuôi nấng hay chỉ là ”bìm bịp nuôi tu hú”? Nếu phải thì còn cái thai của người chị thị Hến có với chàng Sở Khanh hàng xóm đã được tác giả… bỏ quên ở đâu đó trong bụng người mẹ con bé? Nếu đó là con riêng của bà thì bà càng không nên đi tự tử. Trách nhiệm nuôi dạy con là của bà. Bà không thể bỏ con chỉ vì một lý do mà chính bà tạo ra. Bà càng không thể vứt con mình như đem trách nhiệm đổ lên đầu người… dượng ghẻ!

Gây lỗi lầm thì phải biết gỡ. Nếu bà yêu thật thằng cha chủ thầu Đấu thì bà cứ xách gói mà theo. Ấy mới là sự bứt phá trong quan niệm khát vọng tình yêu. Nếu bà cảm cái ơn người cứu mình, nuôi nấng con mình thì bà không thể nhanh chóng ”vật vã, rên xiết” trong lòng người đàn ông khác chỉ trong một hai ngày giao tiếp khi bà đi bán cá. Đó là sự vô ơn. Nếu bà ta sống với thằng chồng suốt ngày chửi rủa thì hai mẹ con bà có thể tự cứu bản thân. Đó là một bứt phá đáng kính nễ thứ hai. Hai người vẫn hơn một người! Tinh thần đấu tranh để vươn lên của người phụ nữ trong bất kỳ hoàn cảnh khó khăn nào được cả thế giới nghiêng mình kính nể (đến nổi những đức lang quân tận Hồng Kông, Đài Loan còn phải bay sang mà… đón tân nương về dinh!?) đã bị tác giả cho một cú… knock out văng vào dòng sông tật nguyền, chìm lỉm!

Trong DSTN, gia đình nhân vật ”tôi” cũng đã có những ngày bình lặng: ”Cuộc sống nhà tôi cứ thế, đều đặn diễn ra. Sáng mẹ lấy vợt xúc cá dưới khoang thuyền mang đi chợ bán đong gạo, mua rau dưa, dầu đèn và các thứ linh tinh khác. Chiều cha làm mồi rồi chờ chập choạng mang ra bỏ mó, đợi khi trăng lên hay gió nổi hây hẩy, mẹ chèo thuyền cha đứng đầu mũi nhẹ nhàng lướt đến chỗ chiều cha bỏ mồi.” (đoạn 2) thì làm sao nhân vật mẹ nhanh chóng ngã vào vòng tay người khác dễ như nhòng ăn ớt?

Tác giả thật tình không nghĩ đến cái… sơ hở của câu truyện tưởng chừng như chiếc bánh mật trơn tru chạy vào cổ họng người đọc ngon ơ! Thật ra, bánh mật lại ”trong mật mà thật bằng da” nhai hoài… không đứt!

Những đứa trẻ chăn trâu (không phải đứa trẻ trâu như tác giả viết) trước đây không phải cùng con bé chơi trốn tìm thân mật với nhau sao? Lý do nào chúng lại thay đổi tâm tính nhanh như thế? Phải có một nguyên do chính đáng? Là cái xóm đồng nước toàn những người không có nhóm máu O, A hay AB mà là máu… 35, 71?!

Viết về truyện, tiểu thuyết tâm lý tình cảm, người viết cần phải nắm cho đúng tâm sinh lý của từng hạng người kể cả những người lưỡng tính hay bệnh hoạn về tâm sinh lý hoặc khủng hoảng tâm thần, nếu không, nhân vật sẽ không tồn tại với những mối quan hệ nhằng nhịt xảy ra trong tác phẩm mà tác giả không thể nào điều chỉnh được ngòi bút.

Đã nói điều may rủi và bất hạnh nào cũng có thể xảy ra trong cuộc đời thì văn chương cũng không thể vắng bóng dáng của nó nhưng đặt những điều bất hạnh và may rủi đó vào nơi nào thích hợp và lý giải vấn đề nên có chút ”khoa học” thì hai tác giả này không ai giải quyết được. Tại vì sao? Vì bản thân hai tác giả này đã không đứng trên… bờ để viết mà lại đứng trên chiếc… ghe. Nếu bờ là lòng nhân ái, tính dân tộc, tính giáo dục thì chiếc ghe (luôn chòng chành vì nước xô, sóng đẩy) – đôi mắt viễn thị- báo lên cho con người biết rằng tuổi trẻ sắp hết!

Nội dung chi phối nghệ thuật và giá trị nghệ thuật là mảnh đất màu mỡ cho nội dung mầm xanh phát triển. Cây không có đất, cây không mọc. Đất chẳng có cây, đất khô khốc!

Hai chiếc… ghe bầu hay hai thuyền nghệ thuật rong rêu của hai tác phẩm cũng lênh đênh… thiếu nước uống!

II. Nghệ thuật: (Bao gồm cách hành văn, câu cú, các biện pháp tu từ, cách xây dựng nhân vật có giá trị hay không theo quan điểm nghệ thuật văn học: Tính hình tượng, Tính cách, Tính biểu cảm, Tính trừu tượng,Tính hư cấu)

Trong CĐBT và DSTN thì tính nghệ thuật cũng như… hai chị em song sinh:

– Xây dựng hình tượng nhân vật theo cảm tính nên những đặc tính riêng và chung của nhân vật đều mang đến tác dụng không tốt cho thế hệ trẻ.

– Trùng lặp về cách viết, cách hành văn và cách sử dụng các biện pháp tu từ theo chủ nghĩa tự nhiên làm giảm đi yếu tố trong sáng của câu văn.

– Sử dụng các liên từ (và, nhưng), các trạng ngữ cũng như câu dài, ngắn, câu đặc biệt chưa đúng nên tạo những câu văn lủng củng, tối nghĩa.

1. Câu lủng củng:

a. Loại câu cần dấu chấm (.) để tách câu (không xét nội dung):

Trong CĐBT:

– ”Họ giằng ném, họ quăng quật chị trên cái nền vương vãi trấu. Vai nữ chính, một người đàn bà xốc xếch đã lạc giọng, đôi lúc lả đi vì ghen tuông và kiệt sức. Nhưng đám đông rạo rực chung quanh đã vực tinh thần chị ta dậy, họ dùng chân đá vói vào cái thân xác tả tơi kia bằng vẻ hằn học, hả hê, quên phứt vụ lúa thất bát cháy khô trên đồng, quên nỗi lo đói no giữa mùa giáp hạt.”

(Thành: ”Họ giằng ném. Họ quăng quật chị trên cái nền vương vãi trấu. Vai nữ chính, một người đàn bà xốc xếch đã lạc giọng. Đôi lúc chị ta lả đi vì ghen tuông và kiệt sức nhưng đám đông đã vực tinh thần chị ta dậy. Họ dùng chân đá vói vào cái thân xác tả tơi kia bằng vẻ hằn học, hả hê, quên phức vụ lúa thất bát cháy khô trên đồng, quên nỗi lo đói giữa mùa giáp hạt”).

– ”Tôi mất mấy giây để háo hức thấy mình nghĩa hiệp như Lục Vân Tiên, tôi lồm cồm xô ghe dạt khỏi bờ, sợ hãi và sung sướng, tôi cầm sào chống thục mạng ra giữa sông, mắt không rời đám người đang tràn ra mé bờ chực lao xuống, nhảy nhót điên cuồng”. (Thành: ”Tôi mất mấy giây để thấy mình nghĩa hiệp như Lục vân Tiên. Tôi lồm cồm xô ghe dạt khỏi bờ. Sợ hãi và sung sướng, tôi cầm sào chống thục mạng ra giữa sông, mắt không rời đám người đang tràn ra mé bờ chực lao xuống, nhảy nhót điên cuồng”).

– ”Đồng đất trống trơn, trên đôi bờ kinh chơ vơ những cây gòn”. (Thành: Đồng đất trống trơn. Trên đôi bờ kinh chơ vơ những cây gòn).

– ”Có lần, khi đi trên sông, thằng Điền giả đò té chìm ngỉm mất tăm, tôi giả đò kêu la chói lói, cha hơi giật mình hoảng hốt, dợm lao xuống nước, nhưng rồi cha điềm nhiên ngồi lại, tiếp tục gọt đẻo, chắc là nhớ ra thằng Điền đã lặn lội nước sông từ năm bốn tuổi, sức mấy mà chết trôi.” (Thành: ”Có lần, khi đi trên sông, thằng Điền giả đò té chìm ngỉm mất tăm. Tôi giả đò kêu la chói lói. Cha hơi giật mình, hoảng hốt, dợm lao xuống nước, nhưng rồi cha điềm nhiên ngồi lại, tiếp tục gọt đẻo, chắc là nhớ ra thằng Điền đã lặn lội nước sông từ năm bốn tuổi, sức mấy mà chết trôi”).

– ”Đó là vốn vay xoá đói giảm nghèo, khi về tới nhà, với tám trăm ngàn còn lại trong túi, hẳn người đàn ông ấy não nề biết bao nhiêu, oán chị biết bao nhiêu khi thấy vợ con nheo nhóc bu quanh nồi khoai luộc trong nhập nhoạng nắng chiều.” (Thành: ”Đó là vốn vay ‘xoá đói giảm nghèo’. Khi về tới nhà, với tám trăm ngàn còn lại trong túi, hẳn người đàn ông ấy não nề biết bao nhiêu, oán chị biết bao nhiêu khi thấy vợ con nheo nhóc bu quanh nồi khoai luộc trong nhập nhoạng nắng chiều.”).

– ”Ngày ngày, tôi lùa vịt đi ăn mót những bông lúa khô quắt queo trên đồng, không có nước chúng bì bạch, chậm rì và chẳng thể đi xa.” (Thành: ”Ngày ngày, tôi lùa vịt đi ăn mót những bông lúa khô quắt queo trên đồng. Không có nước, chúng bì bạch, chậm rì và chẳng thể đi xa.”).

– ”Tất cả họ đều trở thành trẻ thơ khi bước chân lên ghe, họ tíu tít, háo hức, họ thèm muốn đến bồn chồn rồi dùng dằng trở lên bờ với tâm trạng tiếc nuối, ngậm ngùi, thấy mình già khi ngang qua bồ lúa vừa hót bớt một lỏm, thằng cha bán vải lấy mấy giạ mà như khứa một ít tuổi xuân đi.’‘ (Thành: ”Tất cả đều trở thành trẻ thơ khi bước chân lên ghe. Họ tíu tít, háo hức. Họ thèm muốn đến bồn chồn rồi dùng dằng trở lên bờ với tâm trạng tiếc nuối, ngậm ngùi thấy mình già khi ngang qua bồ lúa vừa hót bớt một lỏm. Thằng cha bán vải lấy mấy giạ mà như khức một ít tuổi xuân đi.”)

Trong DSTN:

– ”Khốn nạn. Sự khốn nạn đến tận cùng, nhưng người đàn bà cha tôi nhặt trên bến sông Trầm vẫn không hé răng nói lấy một lời, cô nhẫn nhịn chịu đựng, nem nép chui qua khoang nhà thuyền ra phía đầu mũi ngồi lặng lẽ lấy vạt áo chấm chấm mắt”. (Tách một câu ra hai câu: ”Khốn nạn! Sự khốn nạn đến tận cùng nhưng người đàn bà cha tôi nhặt trên bến sông Trầm vẫn không hé răng nói lấy một lời. Cô nhẫn nhịn chịu đựng, nem nép chui qua khoang nhà thuyền ra phía đầu mũi ngồi lặng lẽ lấy vạt áo chấm chấm mắt”).

– ”Đêm đêm ngày ngày tiếng cá quẫy lòng thuyền là niềm vui của gia đình, nhiều khi cái âm thanh tù túng, vây hãm của bầy cá trong khoang làm tôi toét miệng cười.” (Thêm dấu phẩy tách trạng ngữ chỉ thời gian và cụm chủ – vị, thêm dấu chấm để chia câu dài ra hai câu nhỏ: ‘‘Đêm đêm, ngày ngày, tiếng cá quẫy lòng thuyền là niềm vui của gia đình. Nhiều khi cái âm thanh tù túng, vây hãm của bầy cá trong khoang làm tôi toét miệng cười.”).

– ”Cô đừng giận, họ hay đùa tếu táo thế thôi. Hôm nay tôi có nhiều thợ làm. Cô lấy bao nhiêu để tôi mua cả. Cá nhà cô là cá sông, mấy hôm trước tôi mua của cô, kho mặn mà ai ăn cũng khen ngon, thịt thơm lắm.” (Thành: ”Cô đừng giận. Họ hay đùa tếu táo thế thôi. Hôm nay, tôi có nhiều thợ làm. Cô lấy bao nhiêu để tôi mua cả. Cá nhà cô là cá sông. Mấy hôm trước, tôi mua cá của cô, kho mặn mà ai ăn cũng khen ngon, thịt thơm lắm.”).

b. Loại câu cần thêm dấu hai chấm (:) để làm rõ một ý trong cùng một câu:

CĐBT:

– ”Cũng có lúc thu hoạch bất ngờ, khi chị mồi chài một người đàn ông vào trò chơi giường chiếu, suốt hai ngày đêm, và chị được một triệu hai.” (Thành: ”Cũng có lúc thu hoạch bất ngờ khi chị mồi chài một người đàn ông vào trò chơi gường chiếu suốt hai ngày: Chị được một triệu hai”. Hay “gường chiếu suốt ngày và chị được một triệu hai).

– ”Người đàn ông cười hề hề, thề “Tôi nói láo cô Hai cho xe đụng chết ngắc” (Ngay lập tức, Điền thì thầm, “thằng chả ở dưới ghe kiếm đâu ra chiếc xe, nói dóc…”, và bằng cái vẻ ác cảm lạ lùng, thằng Điền biểu tôi nhìn khuôn mặt và tấm lưng trần chi chít những nốt ruồi của ông ta, bảo “Tại hồi đó má ổng mới sanh ổng ra quên lấy lồng bàn đậy, nên ruồi bu tùm lum”). (Sửa câu văn nói thành câu văn viết bằng cách bỏ “và”, sử dụng dấu hai chấm (:): ”Người đàn ông cười hề hề, thề: ‘Tôi nói láo cô Hai cho xe đụng chết ngắc’ (Ngay lập tức, Điền thì thầm: ‘Thằng chả ở dưới ghe kiếm đâu ra chiếc xe, nói dóc…’. Bằng cái vẻ ác cảm lạ lùng, thằng Điền biểu tôi nhìn khuôn mặt với tấm lưng trần chi chít những nốt ruồi của ông ta, nó bảo: ‘Tại hồi đó má ổng mới sanh ổng ra quên lấy lồng bàn đậy, nên ruồi bu tùm lum’).

DSTN:

– ”Tôi len lén nhìn những người thợ đấu, người nào người nấy vâm váp, bắp tay, cơ ngực cuồn cuộn như dây chão, dây lèo giằng chèo, kéo cột dựng buồm.”(Thành: ”Tôi len lén nhìn những người thợ đấu: Người nào người nấy vâm váp: Bắp tay, cơ ngực cuồn cuộn như dây chão, dây lèo giằng chèo, kéo cột dựng buồm”).

2. Lời tự truyện và những câu đối thoại chưa đi đúng chức năng ngữ pháp: Câu cần đưa vào ngoặc kép (”,”) và bỏ dấu phẩy (,):

a. CĐBT:

– ”Có phải vì cha mà chị ở lại với chúng tôi, trên một cánh đồng vắng ngắt. Những vết thương đã lành rất mau. Chị cười, bị đánh hoài riết cũng quen. Tôi hỏi chị làm gì để bị đánh. Chị cười, “Làm đĩ”. Rồi có lẽ chị áy náy vì quá sỗ sàng với chúng tôi, chị vò đầu Điền “chắc mấy cưng không biết đâu…”.

(Thành ”Có phải vì cha mà chị đã ở lại với chúng tôi trên một cánh đồng vắng ngắt. Những vết thương đã lành rất mau. Chị cười: ”Bị đánh hoài riết cũng quen. Tôi hỏi chị làm gì để bị đánh. Chị cười: ”Làm đĩ”. Rồi có lẽ chị áy náy vì quá sỗ sàng với chúng tôi, chị vò đầu thằng Điền: ”Chắc mấy cưng không biết đâu… !”)

– ”Chị hỏi “Tắm ở đâu, mấy cưng ?”. Tôi chỉ xuống kinh. Chị ngó những váng phèn, ngao ngán. Điền nói, đằng kia có một cái ao.” (Thành: ”Chị hỏi: ‘Tắm ở đâu, mấy cưng?’. Tôi chỉ xuống kinh. Chị ngó những váng phèn, ngao ngán. Điền nói: ”Đằng kia có một cái ao”).

– ”Tôi chưa bao giờ thấy cái màu đỏ lạ lùng ấy. Đỏ hơn bông bụp ngoài sân, đỏ hơn máu. Má ngó chúng tôi, hỏi: “Gì mà nhìn trân trân vậy hai đứa?”. Tôi nói, “Má lạ quá hà, nhìn không ra”. Má mừng quýnh, “Thiệt hả?”. Tôi muốn khóc quá chừng, má con xa lạ với nhau mà sao lại mừng? ”

(Với đoạn văn này, tác giả có chỗ dùng khi hai chấm, khi không dùng, tạo ra một đoạn văn không thống nhất ngữ pháp. Nên sửa: ”Tôi chưa bao giờ thấy cái màu đỏ lạ lùng ấy. Đỏ hơn bông bụp ngoài sân, đỏ hơn máu. Má ngó chúng tôi hỏi: ”Gì mà nhìn trân trân vậy, hai đứa?”. Tôi nói: ”Má lạ quá hà, nhìn không ra”. Má mừng quýnh: ”Thiệt hả?”. Tôi muốn khóc quá chừng. Má con xa lạ với nhau mà sao lại mừng?”)

Câu là một chuỗi kết hợp từ ngữ lại với nhau theo một trật tự nhất định gọi là kết cấu cụm chủ – vị (chủ ngữ và vị ngữ). Một câu có thể có hai ba chủ ngữ.

Ví dụ: ”Xóm làng, ngôi nhà, vườn tược trôi tuột lại phía sau.” (CĐBT, đoạn 5).

Câu cũng có thể có nhiều vị ngữ:

Ví dụ: ”Một tên côn đồ bụm lấy mắt, vừa kêu rên vừa chửi bới ngậu xị” (CĐBT, đoạn 8).

NNT đã có những câu viết đúng nhưng cũng có quá nhiều câu vi phạm quy tắc ngữ pháp. Ví dụ câu sau đây, cô đã không tách được thành hai cụm chủ – vị:

”Chị em chúng tôi mãi mãi không quên cái cười đó, nó vừa dữ dội, đau đớn, hoang dã, cay đắng, nghiệt ngã.”

(Thành: ”Chị em chúng tôi mãi mãi không quên cái cười đó. Nó vừa dữ dội, đau đớn, hoang dã, cay đắng và nghiệt ngã.”)

Nếu câu có đầy đủ hai thành phần chủ – vị, ta nên tách ra để tạo thêm một cụm chủ – vị mới (như trên có năm tính từ chỉ tính chất làm vị ngữ). Trường hợp câu có nhiều tính từ hay động từ từ hai trở lên, tính từ hay động từ cuối phải có liên từ ”và” để thông báo cho người đọc tới đó là chấm hết.

Liên từ ”và” trong trường hợp này giống như đèn giao thông phát tín hiệu màu vàng để xe chuẩn bị ”stop” (hay … vọt nhanh hơn để khỏi bị… đèn đỏ vẫn còn tùy người điều khiển phương tiện giao thông có mức tự giác ở cấp độ nào?)

Câu trên, nếu không muốn tách câu, người viết có thể sử dụng dấu ngang (-) để nhấn mạnh: ”Chị em chúng tôi mãi mãi không quên cái cười đó – nó vừa dữ dội, đau đớn, hoang dã, cay đắng và nghiệt ngã.”

b. DSTN:

Trường hợp sử dụng câu trích và câu có thể tách:

– ”Cha bảo tôi, chẳng có trường lớp nào bằng cuộc sống đang bày ra trước mắt, để sống con người phải tự biết làm gì.” (Thêm dấu hai chấm, tách câu, bỏ dấu phẩy hoặc thêm từ ‘rằng’: ”Cha bảo tôi: ‘Chẳng có trường lớp nào bằng cuộc sống đang bày ra trước mắt. Để sống, con người phải tự biết làm gì’ .” hay: ”Cha bảo tôi rằng chẳng có trường lớp nào bằng cuộc sống đang bày ra trước mắt. Để sống, con người phải tự biết làm gì”).

– ”Cô hỏi cha tôi mấy hôm nay như thế nào, sức khỏe ra sao rồi tất tần tật các chuyện ăn uống, sinh hoạt hàng ngày từ khi mẹ tôi bỏ đi đến nay.” (Thành: ”Cô hỏi cha tôi mấy hôm nay như thế nào, sức khỏe ra sao? Rồi cô hỏi tất tần tật các chuyện ăn uống, sinh hoạt hàng ngày từ khi mẹ tôi bỏ đi đến nay.”).

3. Cách viết một truyện ngắn được đánh bằng số thứ tự là điều khó chấp nhận trong một thể loại truyện ngắn. Cả hai cùng sử dụng chung cách phân đoạn bằng số thứ tự.

– Một thể loại truyện ngắn đừng nên dùng số thứ tự để phân đoạn. Phân đoạn hay chương hồi chỉ có trong tiểu thuyết lịch sử và tiểu thuyết chương hồi:

Ví dụ như trong ”Tam quốc chí” của La Quán Trung:

Hồi thứ nhất:

Hội đào viên anh hùng kết nghĩa

Đánh Huỳnh Cần hào kiệt lập công.

hay trong ”Tây du ký” của Ngô Thừa Ân:

Hồi thứ năm mươi:

Nghe tiếng phỉnh phờ, sanh cực khổ

Cải lời ngay thẳng, bị yêu ma.

– Trong Truyện dài:

Ví dụ: ”Những con chim ẩn mình chờ chết” của Colleen-MC Cullough có ghi rõ:

1915 – 1917

Meggie

Chương 1

Cả hai tác giả truyện ngắn: CĐBT và DSTN cùng giống nhau ở đánh số phân đoạn. Không hiểu từ đâu mà có cách phân chia như thế?

Trong âm nhạc, người nhạc sĩ dùng những ký hiệu khoá sol, khoá fa, dấu hồi tấu (dấu tái đoạn, dấu hoàn, dấu coda), dấu hoá, dấu lặng, dấu chấm nối, dấu ngân… để người sành nhạc biết cách chơi. Họa sĩ dùng sắc màu, chấm phá để nói ý tưởng nhiều khi nhức mắt cho người đọc cảm nhận nội dung. Đó là các loại hình nghệ thuật đòi hỏi cao ở người thưởng thức. Còn với thể loại truyện ngắn, tác giả chỉ cần dùng phép xuống dòng, tách khoảng là người đọc biết được câu truyện đã chuyển qua tình tiết khác.

Hiện nay, chưa thấy tác phẩm truyện ngắn nào viết phân đoạn bằng số thứ tự nhiều như vậy. Chỉ có truyện ngắn ”Hai người đàn bà” của Đào Thị Thanh Tuyền có phân đoạn nhưng chỉ có hai đoạn. Điều này theo từng đặc điểm thể loại, cho phép hay không? Nó có tác dụng gì về mặt nội dung cũng như nghệ thuật?

”Cái mới” này, chấp nhận hay không còn tùy vào các Giáo sư, Tiến sĩ, các bộ phận nghiên cứu văn học có chức năng và quyền hạn có thể lên tiếng bằng văn bản thống nhất. Với người cầm bút, sai chính tả vẫn còn có thể tra tự điển để sửa còn sai ngữ pháp, câu cú thì do khả năng vận dụng ngữ pháp chưa chắc tay. Những điều này là giảm mất giá trị chuyển tải nội dung văn học bằng hình thức nghệ thuật của tác phẩm một cách đáng tiếc và ảnh hưởng việc giáo dục con em viết đúng chính tả, câu cú để góp phần ”giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt”.

4. Lỗi câu và cách xử lý:

a. Câu không chủ ngữ và cách sử dụng trạng ngữ, chấm phẩy đặt chưa đúng cần thêm từ phụ trợ:

DSTN:

– ”Bây giờ đang là cuối đông, những trận gió mùa tràn về dứt từng chiếc lá cuối cùng trên cây bàng già nua bao năm đứng trân trân chịu trận bên bờ sông” (đoạn 1). (Phải là: ”Bây giờ, trời đang là cuối đông. Những trận gió mùa tràn về dứt từng chiếc lá cuối cùng trên cây bàng già nua bao năm đứng trân trân chịu trận bên bờ sông”) .

– ”Đánh chài mò, quăng chài xong phải xuống dận chân giềng để cá khỏi ra ngoài và cũng là để cho cá rúc xuống chỗ chân vừa đi, chính chỗ đó đã có các túi lưới, cá vào đó rồi thì không thể nào ra được‘ (đoạn 2). (Phải là: “Đánh chài mò, quăng chài xong, người thợ mò phải xuống dận chân giềng để cá khỏi ra ngoài và cũng là để cho cá rúc xuống chỗ chân vừa đi. Chính chỗ đã có các túi lưới cá đó, cá vào đó rồi thì không thể nào ra được”).

– ”Trong ánh sáng nhờ nhờ và tiếng thở đứt quãng, tôi nhận ra có một khuôn mặt đứa trẻ chăn trâu ngày trước chuyên rình, nhìn trộm tôi tắm dưới sông. Có cả mùi máu tanh tanh bọn con trai leo cành bàng ngã rơi xuống sông ngày nào bị gãy tay” (đoạn 5). (Phải là: ”Trong ánh sáng nhờ nhờ và tiếng thở đứt quãng (của ai? thiếu vị ngữ), tôi nhận ra có một khuôn mặt đứa trẻ chăn trâu ngày trước chuyên rình, nhìn trộm tôi tắm dưới sông lẫn mùi máu tanh của bọn con trai leo cành bàng ngã rơi xuống sông ngày nào bị gãy tay”) (chưa kể rơi xuống sông làm sao mà gãy tay??). Hoặc ta thêm chủ ngữ, vị ngữ vào: ”Trong ánh sáng nhờ nhờ và tiếng thở đứt quãng của bọn chúng, tôi nhận ra có một khuôn mặt đứa trẻ chăn trâu ngày trước chuyên rình, nhìn trộm tôi tắm dưới sông. Tôi ngửi thấy lẫn mùi máu tanh của bọn con trai leo cành bàng ngã rơi xuống sông ngày nào bị gãy tay”).

CĐBT:

Trường hợp thiếu chủ ngữ:

– ”Ngay cả ý định ngồi dậy cũng xao xác tan mau dưới những tiếng rên dài.” (đoạn 1). (Phải là: ”Ngay cả ý định ngồi dậy của chị cũng xao xác, tan mau dưới những tiếng rên dài.”

– ”Má tôi thở dài khi tắm, khi nước trôi dài trên làn da trắng như bông bưởi. Lúc ngồi vá những bộ quần áo cũ. Mỗi lần ghe vải ghé trước bến, má cũng thở dài, tay bối rối nắn vào hai túi áo mỏng kẹp lép. Thở dài cả khi thằng Điền bảo cho con xin tiền mua kẹo, má ơi.” (đoạn 3). (Phải thêm từ ”hay” và bớt từ ”xin”: ”Má tôi thở dài khi tắm, khi nước trôi dài trên làn da trắng như bông bưởi hay lúc ngồi vá những bộ quần áo cũ. Mỗi lần ghe vải ghé bến, má cũng thở dài, tay bối rối nắn vào hai túi áo mỏng kẹp lép.  thở dài cả khi thằng Điền bảo cho con tiền mua kẹo, má ơi”).

– ”Cha quăng đồ đạc của chị lên bờ vung vãi. Và nổ máy cho ghe đi.” (đoạn 5). (Phải bỏ dấu chấm hay thêm chủ ngữ ”cha”: ”Cha quăng đồ đạc của chị lên bờ vung vãi và nổ máy cho ghe đi” hay: ”Cha quăng đồ đạc của chị lên bờ vung vãi. Cha nổ máy cho ghe đi”).

– ”Dường như không còn kịp nữa, để hàn gắn sự đổ nát, để sắp xếp những mảnh vỡ lạo xạo trong lòng.” (đoạn 7). (Thành: ”Dường như không còn kịp nữa để cha con tôi hàn gắn sự đổ nát, để sắp xếp những mảnh vỡ lạo xạo trong lòng”).

b. Hai truyện cùng giống nhau khi dùng liên từ ”và” thì cả hai đều dùng dấu phẩy trước liên từ đó:

CĐBT:

Chỉ cần bỏ dấu phẩy trước liên từ ”và” hoặc bỏ bớt ”và”:

– Và tay, và chân, và dưới cái áo mà tôi đã đắp cho là một cái áo khác đã bị xé tả tơi phơi những mảng thịt người ta cấu nhéo tím ngắt.” (Thành: ”Tay, chân và dưới cái áo mà tôi đã đắp cho là một cái áo khác đã bị xé tả tơi phơi những mảng thịt người ta cấu nhéo tím ngắt.”).

– ”Chắc gió đã bạt mất lời tôi, khi quay về, Điền không mang theo gì, nó lẳng lặng xòe tay trước mặt tôi, tay nó dính một lớp gì đó, bóng mượt, trong suốt, và đang khô quánh lại, khiến những ngón tay đơ ra như đá.” (Câu này cũng cần tách: ”Chắc gió đã bạt mất lời tôi, khi quay về, Điền không mang theo gì. Nó lẳng lặng xòe tay trước mặt tôi: Tay nó dính một lớp gì đó, bóng mượt, trong suốt và đang khô quánh lại, khiến những ngón tay của nó đơ ra như đá.”).

– ”Chị nói, và ngã nghiêng cười, dường như chị thấy mình trả giá vậy cũng vừa”. (Thành: “Chị nói và ngã nghiêng cười. Dường như chị thấy mình trả giá vậy cũng vừa”.).

– ”Cha tôi chở người con gái tội nghiệp này về nhà, và trong thời gian suy nghĩ tính coi mình đi đâu, má yêu cha mất rồi, sau đấy thì đẻ hai chị em tôi.”

(Thành: ”Cha tôi chở người con gái tội nghiệp này về nhà và trong thời gian suy nghĩ tính coi mình đi đâu, má yêu cha mất rồi. Sau đấy, má đẻ hai chị em tôi.”).

– ”Ở đó, ít ai phát hiện ra sự khác thường của gia đình tôi, và ít hỏi cái câu, “Má mấy đứa nhỏ đâu?”. Để cha phải buột lòng nói “chết rồi !” và cười lạt khi nghe người nào đó kêu lên: “Mèn ơi, tội hai đứa nhỏ hôn”.’ (Thêm chủ ngữ, thêm dấu hai chấm và gộp câu tách vào: ”Ở đó, ít ai phát hiện ra sự khác thường của gia đình tôi và ít ai hỏi cái câu: “Má mấy đứa nhỏ đâu?” để cha phải buột lòng nói “chết rồi !” . Và cha cười lạt khi nghe người nào đó kêu lên: “Mèn ơi, tội hai đứa nhỏ hôn”.).

DSTN:

Liên từ ”Và” thì có dấu tách đằng trước như CĐBT và trạng từ thì lại không dấu tách thành câu dễ ngộ nhận sai ý:

– ”Năm nay trời lạnh cá cũng không chịu đi ăn đêm, và khi người khôn của lại hiếm.” (Thay ”Năm nay trời lạnh, cá không chịu đi ăn đêm. Khi người khôn, của lại hiếm”.)

– ”để đánh bắt con người không từ bỏ một thủ đoạn hay phương pháp nào”. Tưởng chừng như ”để đánh bắt con người” ?! (Câu buộc phải thêm dấu phẩy: ”Để đánh bắt cá, con người không từ bỏ một thủ đoạn hay phương pháp nào.”)

– ”Tất cả những món ăn chế biến từ cá ông thích nhất là món kho mể”. Tưởng như ”món ăn chế biến từ cá ông”? (Thêm dấu phẩy: ”Tất cả những món ăn chế biến từ cá, ông thích nhất là món kho mể.”).

– ”Tháng đầu tiên của người con gái tôi phải mất cả cái áo cánh trắng chĩ chụm chắt bóp mãi mới có được. Cũng may, sau đó hơn tuần cha tôi nhặt được một người đàn bà ở trên bến Sủi, bà đã bảo cho tôi biết… ” Đọc cứ như ”của người con gái tôi” (Thành: ”Tháng đầu tiên của người con gái, tôi phải mất cả cái áo trắng chỉ chụm, chắp bóp mãi mới có được. Cũng may, sau đó hơn tuần, cha tôi nhặt được một người đàn bà ở trên bến Sủi, bà đã bảo cho tôi biết.”).

– ”Tôi hãi im thin thít”. (Câu có hai danh, động hay tính từ trở lên phải có dấu tách: ”Tôi hãi, im thin thít.” Hoặc “Tôi hãi quá, im thin thít”)

– ”Mờ sáng tôi dậy thu xếp chài đem buộc lên cái cọc”. (Trạng ngữ thường đứng đầu câu, giữa câu hay cuối câu và cần tách chúng ra để phân biệt với thành phần cụm – chủ vị: ” Mờ sáng, tôi dậy thu xếp chài rồi và đem buộc chúng lên cái cọc”)…

c. Câu dài, câu đặc biệt mà thiếu dấu, thiếu từ và không tách thành phần trạng ngữ nên văn luộm thuộm:

DSTN:

– ”Việc bà bỏ tôi và cha ra đi có một phần lỗi thuộc về tôi, còn cha tôi, từ ngày bà bỏ đi, cứ uống rượu là ông chửi mặc dù không hề nhắc đến tên ai nhưng tôi biết, người ông nguyền rủa, thâm thù, cay đắng không ai khác chính là bà, người được ông nhặt lên từ mó bỏ mồi cá ngày nào.” (Tách câu: ”Việc bà bỏ tôi và cha ra đi có một phần lỗi thuộc về tôi. Còn cha tôi, từ ngày bà bỏ đi, cứ uống rượu là ông chửi. Mặc dù ông không hề nhắc đến tên ai nhưng tôi biết, người ông nguyền rủa, thâm thù, cay đắng không ai khác, chính là bà – người được ông nhặt lên từ mó bỏ mồi cá ngày trước).

– ”Mờ sáng tôi dậy thu xếp chài đem buộc lên cái cọc cắm ở đầu thuyền như cây nêu để phơi, công việc này trước đây là của mẹ tôi, còn bây giờ, tất cả những người đàn bà kia, những người ông nhặt sau bà đều không được làm.”

(Thành: ”Mờ sáng, tôi dậy thu xếp chài rồi đem buộc chúng lên cái cọc cắm đầu thuyền như cây nêu để phơi. Công việc này, trước đây là của mẹ tôi. Còn bây giờ, tất cả những người đàn bà kia – những người ông nhặt sau bà – đều không được làm.)

– ”Đồ ngu, nhóm bếp thế thằng bố mày ngủ được à. Không biết làm sao gì hơn việc cong tưỡn cái mông lên hay sao?” (Sửa câu đặc biệt không chủ ngữ. Câu cảm thán lúc nào cũng có dấu chấm than. Từ đứng sau dấu chấm than luôn luôn phải được viết hoa: ”Đồ ngu! Nhóm bếp như thế thì thằng bố mày ngủ được à! Không biết làm gì hơn ngoài việc cong tưỡn cái mông lên hay sao?).

– ”Khổ quá, ở thuyền sáng mai ra đàn bà con gái không bao giờ được ra mũi thuyền ngồi, vừa ăn chửi xong lại ra đấy không chừng vớ cái đạp lộn xuống sông bây giờ.” ( Sửa câu với dấu cảm thán phải có dấu chấm than: ”Khổ quá! Ở thuyền, sáng mai ra, đàn bà, con gái không bao giờ được ra mũi thuyền ngồi vì vừa ăn chửi xong lại ra đấy, không chừng vớ cái đạp lộn cổ xuống sông bây giờ!)

– ”Nghĩ thế tôi bỏ dỡ công việc len lén tụt xuống kéo cô lên mui ẩy về cuối thuyền trong khi cha tôi chui lại khoang trùm chăn ngủ tiếp.” (Thành: Nghĩ thế, tôi bỏ dỡ công việc, len lén tụt xuống, kéo cô lên mui, ẩy về cuối thuyền trong khi cha tôi chui vào khoang, trùm chăn, ngủ tiếp.”)

– ”Những lần như thế ông thường chửi tôi là đồ toi cơm, vô tích sự rồi đuổi tôi ra và kéo quần ngồi luôn vào đấy làm công việc cung cấp nguồn nguyên liệu làm mồi.” (Thành: Những lần như thế, ông thường chửi tôi là đồ toi cơm, vô tích sự rồi đuổi tôi ra và ông kéo quần ngồi luôn vào đấy làm công việc cung cấp nguyên liệu làm mồi.”).

– ”Đến bây giờ thỉnh thoảng tôi vẫn ước giá không có cái buổi chiều khốn khó đó thì đã không mất mẹ, cuộc sống của cha con tôi cũng có khi vẫn chung niềm vui ăm ắp tiếng cá quẫy hằng đêm trong lòng khoang thuyền rộn rạng.”

(Sửa câu thêm chủ ngữ và liên từ: ”Đến bây giờ, thỉnh thoảng, tôi vẫn ước giá như không có cái buổi chiều khốn khó đó thì tôi đã không mất mẹ và cuộc sống của cha con tôi cũng có khi vẫn chung niềm vui ăm ắp tiếng cá quẫy hằng đêm trong khoang thuyền rộn rạng.”)

– ”Năm ấy khúc sông Ghềnh sao nhiều cá đến thế, cha tôi đánh cả tháng mất tăm vẫn sủi lên như bong bóng mưa.” (Sửa câu chưa rõ nghĩa: Năm ấy, khúc sông Ghềnh sao nhiều cá đến thế! Cha tôi đánh cả tháng mà chúng không mất tăm, vẫn sủi lên như bong bóng mưa”.)

CĐBT:

– ”Biết đâu đó là một mối tình dài. Nên tôi thấy hơi lo khi cha sắp hoàn thành chiếc tủ áo cuối cùng.” (Sửa nối hai câu thành một: Biết đâu đó là một mối tình dài nên tôi thấy hơi lo khi cha sắp hoàn thành chiếc tủ áo cuối cùng”).

– ”Dễ hình dung lắm. Như chỗ cái sạp xỉn màu tôi đang giặt vải lau đây sẽ là nơi chị sẽ ngủ, sáng ra chị vẫn không phải rời chỗ ấy, vì chỉ cần ngồi dậy, day mặt ra phía sau là đụng bếp, là có thể nhen lên một lọn khói buồn teo. Mấy đêm đầu có lẽ không quen, vì phải nằm chèo queo, ghe thì chao sóng”. (Sửa bằng cách thêm từ phụ trợ, bỏ dấu phẩy sau từ ”la”, tách câu: ”Dễ hình dung lắm: Như chỗ cái sạp xỉn màu tôi đang giặt vải lau đây sẽ là nơi chị sẽ ngủ. Sáng ra, chị vẫn không phải rời chỗ ấy, vì chỉ cần ngồi dậy, day mặt ra phía sau là đụng bếp là có thể nhen lên một lọn khói buồn teo. Mấy đêm đầu có lẽ chị sẽ không quen vì phải nằm chèo queo, ghe thì chao sóng”).

– ”Nó chạy như điên trong đêm, trên những bờ ruộng mướt cỏ đến khi mỏi nhừ, gục xuống. Rồi nằm xoãi trên đồng, tả tơi.” (Sửa nối câu: ”Nó chạy như điên trong đêm, trên những bờ ruộng mướt cỏ đến khi mỏi nhừ. Nó gục xuống rồi nằm xoãi trên đồng, tả tơi.”

– ”Cha giao bầy vịt cho hai đứa tôi, lúc rảnh ngồi gọt đẽo những cán dao, tấm thớt hay lẳng lặng vác cần câu đi câu cá, vừa bán được tiền, vừa khỏi phải nhìn những đứa con của một bà mẹ bạc lòng.” (Thành: ”Cha giao bầy vịt cho hai đứa tôi. Lúc rảnh, cha ngồi gọt đẽo những cán dao, tấm thớt hay lẳng lặng vác cần câu đi câu cá, vừa bán được tiền, vừa khỏi phải nhìn những đứa con của một bà mẹ bạc lòng.”).

– ”Và hình ảnh đó thật đến nỗi, tôi bất giác lùi lại vì một đứa đang nhìn trân trối vào mình, ngạo nghễ “Tao không thích học, chừng nào lớn, tao đi chăn vịt. Má tao (hoặc ba tao) dặn, phải đánh chết tụi chăn vịt kia”. (Sửa câu có từ không thuộc văn nói ”hoặc ba tao”: Hình ảnh đó thật đến nỗi, tôi bất giác lùi lại vì một đứa đang nhìn trân trối vào mình, ngạo nghễ: ‘Tao không thích học. Chừng nào lớn, tao đi chăn vịt. Má tao dặn là phải đánh chết tụi chăn vịt kia’. hay ”Ba tao dặn tao phải đánh chết tụi chăn vịt kia” hoặc ‘Ba má tao dặn phải đánh chết tụi chăn vịt kia”, chưa kể nội dung xấu).

Văn viết và văn nói không được dùng lẫn lộn khi cho nhân vật đối thoại hay độc thoại.

5. Cả hai truyện cùng mô tip:

– Quái gỡ ở chỗ ”bị hiếp dâm tập thể” (được coi như bắt đầu của sự bức phá về cảnh sắc dục, cả hai cùng giống tip “sex” của Phạm Thị Hoài (Man nương – Ám thị), Dương Thu Hương (Chốn vắng), Đỗ Hoằng Diệu (Bóng đè), Thanh Tâm Tuyền (Bếp lửa)… )

– Cả hai truyện đều lấy tip ”Vợ nhặt” về chứ không hỏi cưới của Kim Lân.

– Cảnh người con gái lo sợ khi tuổi dậy thì đến giống như tip của Colleen MC Cullough (The Thorn Birds).