NGHIÊN CỨU – LÝ LUẬN – PHÊ BÌNH VĂN HỌC

”Lý luận văn học nghiên cứu bản chất của sáng tác văn học, chức năng xã hội thẩm mỹ của nó, đồng thời xác định phương pháp luận và phương pháp phân tích văn học.” (Lại Nguyên Ân)

MỘT CÁNH ĐỒNG, HAI… VŨNG TRÂU.

MỘT DÒNG SÔNG, HAI CHIẾC… GHE BẦU

(Về hai truyện ngắn:

”CÁNH ĐỒNG BẤT TẬN, DÒNG SÔNG TẬT NGUYỀN”)

Lời mở

VŨNG TRÂU

Hồn quê khóc mẹ vào đông:

Cánh đồng bất tận. Dòng sông tật nguyền”?

Đời lênh đênh với con thuyền

Cà Mau như thể… có duyên Thái Bình.

Van em đừng có làm thinh

Ngàn vàng trinh tiết em… rinh nơi nào?

Vẽ vời những chuyện tào lao

Đem chén cháo trắng trộn vào máu tanh.

Thị Nở có bát cháo hành

Cơm Tấm, Thị Hến giật giành đổ đâu?

Thị Sương ngang ngữa Thị Màu

Cá Mú khóc Vịt lội sầu canh thâu.

Vợ nhặt như cá chẳng câu

Hiếp dâm như thể… gật đầu… chịu chơi?!

Nhân tình thế thái ngược đời

Đĩ sông, điếm chợ của thời… ăn lông!

Con chim gõ kiến ở không

Mới đi mổ hỏng lá dông tháng ngày.

Dòng sông lở loét dạ dày

Cánh đồng cỏ dại ngập đầy, than ôi!

Cha mẹ bệnh hoạn vừa đôi

Đẻ hai con trẻ cọt còi song sinh!

Nắng mưa con nước đưa tình

Lội về tiền sử ngâm mình… vũng trâu!

Tháng 7/15/06

Chuyện tình chàng mục đồng chăn trâu và nàng tiên trên trời yêu nhau nhưng không được toại nguyện, được người đời mang hai cái tên thật đẹp của hai ngôi sao vĩ đại xa gấp mấy chục ngàn năm vận tốc ánh sáng đến trái đất là Ngưu Lang (Altair) và Chức Nữ (Vega) đặt tên để trở thành một chuyện tình bất tử trên thế gian: “Chuyện tình Ngưu Lang – Chức Nữ“. Chuyện tình ấy hiện tại có hai bản: Một của Việt Nam và một của Trung Quốc. Chủ đề này đã thu hút các nhạc sĩ và văn thi sĩ để cho ra đời một Ngưu Lang và Chức Nữ mới với đầy đủ chất sáng tạo mang nét đặc biệt của loại hình nghệ thuật dàn dựng nên chúng.

Trong âm nhạc đã có ”Chuyện tình Ngưu Lang – Chức Nữ” của Mạc Phong Linh; ”Sầu ô thước” của Văn Giảng; ”Vợ chồng ngâu” của Thẩm Oánh; ”Hẹn hò” của Phạm Duy; ”Giọt mưa thu” của Đặng Thế Phong…

Thể loại thơ mang chuyện tình chàng Ngưu ấy qua ”Thu khuê hành” của Tản Đà; ”Thương” của Hồ Xuân Hương; ”Bức tranh quê” của Anh Thơ, ”Thất tịch” của Phạm Hào…

Văn tản mạn về vợ chồng Ngâu ”thôi khóc vì đâu?” có ”Chơi giữa mùa trăng” của Hàn Mặc Tử.

Đấy là những tác phẩm cùng chủ đề có tính sáng tạo tuyệt vời. ”Vũng trâu” dành cho Ngưu Lang là vũng trâu của văn chương thi phú và cổ tích, huyền thoại lấp lánh hai vì sao Ngưu, sao Chức tuyện vời!

Vậy, ”vũng trâu” của ”thời tiền sử” ở đâu? Tác phẩm và dị bản của nó cũng lắm chuyện để bàn. Dị bản do ”tam sao thất bổn” vì tác phẩm nhân gian không có tác giả nhưng dị bản lại bị biến hình trong thế kỷ văn minh với những tác phẩm có tác giả thì thành… vũng sình nhân loại. ”Vũng trâu” cũng từ đấy mà ra.

Văn học dân gian thường có dị bản:

Giống truyện cổ tích ”Tấm Cám” của Việt Nam có ”Tua-Gia – Tua-Nhi” của dân tộc Tày, ”Chiếc giày vàng” của dân tộc Chàm, ”Ý Ươi – Ý Noọng” của dân tộc Thái đều mang cốt truyện chung về hai chị em cùng cha khác mẹ, một hiền, một ác với kết quả ”ở hiền gặp lành”, ”gieo gió gặp bão”.

Ca dao, dân ca:

Gió đưa, gió đẩy về rẫy ăn còng

Về sông ăn cá, về đồng ăn cua.

Dị bản:

Gió đưa gió đẩy về rẫy ăn còng

Về sông ăn cá về đồng ăn tôm.

Trong câu:

Trông mặt mà bắt hình dung

Mặt nào mét mét thì ma bắt hoài.

Dị bản:

Xem mặt mà bắt hình dung

Mặt nào tái mét thì ma bắt hoài.

Văn học Tự sự với thể loại Tiểu thuyết cũng có ít nhiều yếu tố giống nếu như những tác giả viết cùng một chủ đề như chủ đề kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ với nội dung ca ngợi những người anh hùng trong thời chiến. Ví dụ: ”Hòn đất” của Anh Đức, ”Vùng trời” của Hữu Mai, ”Xung kích” của Nguyễn Đình Thi, ”Dấu chân người lính” của Nguyễn Minh Châu. Sau 1975, đề tài chiến tranh được “tái tạo” bởi các “tiểu thuyết gia” Việt nam dám xông vào phanh phui mặt trái của chiến tranh trong lòng… ta chứ không phải trong lòng địch với “Đất trắng” của Nguyễn Trọng Oánh và những “lão làng” bỏ súng cầm bút vẫn là Chu Lai với “Nắng đồng bằng“, Lê Lựu với “Một thời xa vắng“, Mai Văn Kháng với “Ngược dòng nước lũ“, Nguyễn Khải với “Thượng đế thì cười“, Trung Trung Đỉnh với “Lạc rừng”. Trẻ hơn có Bảo Ninh với “Nỗi buồn chiến tranh”, Dương Hướng với “Bến không chồng“, Nguyễn Trí Huân với “Năm 1975 họ đã sống như thế đó“, Khuất Quang Thụy với “Những bức tường lửa”… Nhìn chung, chúng na ná cùng một hướng chỉ đạo nhất định của một cơ chế mới và vì thế chúng chưa có tầm đồ sộ như những tiểu thuyết đề tài chiến tranh kinh điển thế giới như “Chiến tranh và hòa bình” (Was and Peace) của Lev Tolsoy, như “Gĩa từ vũ khí” (A Farewell to Arms) của Ernest M. Hemingway hoặc “Người lính vô danh” (The Unknown Soldier) của Viano Linna, Kurt Vonegut…

Chủ đề về người lao động xã hội chủ nghĩa thời hậu chiến có: ”Con trâu” của Trần Tiêu, ”Vỡ bờ” của Nguyễn Đình Thi, ”Đất làng” của Nguyễn Thị Ngọc Tú, ”Cù lao Tràm” của Nguyễn Mạnh Tuấn… , Phan Cự Đệ trong ”Tiểu thuyết Việt Nam hiện đại” hay trong “Văn học Việt Nam sau 1975” của nhóm Nguyễn Văn Long, Lã Nhâm Thìn đã tổng hợp.

Thể loại truyện: ”Truyện Kiều” của Nguyễn Du cũng có nhiều dị bản cổ và lấy đề tài từ ”Đoạn trường tân thanh” của Thanh Tâm Tài Nhân – Trung Quốc (đang xét về khía cạnh ”đạo văn”) hay Chí Phèo của Nam Cao hao hao giống nhân vật AQ trong ”AQ chính truyện” của Lỗ Tấn hoặc ”Vang bóng một thời” của Nguyễn Tuân giông giống ”Những người khốn khổ” của Victor Hugo

Thể trữ tình: Một ”Tống biệt” có Tản Đà, Nguyễn Đình Thư, một ”Tương tư” có Xuân Diệu, Nguyễn Bính, Hoàng Cầm, Hàn Mặc Tử. Một ”Quê hương” có Tế Hanh, Giang Nam, Đỗ Trung Quân…

Thể hình 7 nốt thì ”Tình đầu” có Tô Thanh Tùng và Hoàng Hiệp. ”Tình cha” có Ngọc Sơn và Quốc Vượng. ”Bên em mùa xuân” có Nguyễn Văn Hiên và Hoài An…

Tất cả những sự giống nhau đó đều mang lại cho người đọc những mức độ cảm xúc khác biệt vì nội dung từng sự giống nhau theo chủ đề cũng… khác hẳn bởi khả năng sáng tạo của tác giả. Chúng có giá trị văn học và âm nhạc nhất định.

Giống nhau ở mức độ trên theo một chủ đề thì không sao nhưng sao chép văn bản (Cốt truyện: Tình tiết và chi tiết) mà không làm nổi bật tính kế thừa và sáng tạo của mình coi như đạo… chôm chĩa!

ĐẠO TRANH, ĐẠO NHẠC, ĐẠO VĂN

Đạo tranh đã nở rộ trong năm 2005 qua cuộc thi triễn lãm toàn quốc 2001 – 2005 với điển hình là bức ”Bình minh trên công trường” của Lương Văn Trung được… lương từ tranh của hoạ sĩ người Nga M.C.Omus – Cuznhexov. Nguyễn Đức Toàn đạo gần nguyên bản “Cái nhìn hôm nay” từ bức “Domingo de Delf” của họa sĩ Argentina Torres Aguero. Ở nước ngoài có họa sĩ Nhật Yoshihiko Wada “đạo tranh” của họa sỹ Ý Alberto Sughi với các bức “Đức mẹ“, “Vợ chồng” thành “Mẹ và con” và “Dạ tiệc“??! Điều đó nói lên rằng: Giáo khảo có khi mù mờ vì bể văn học nghệ thuật mênh mông ”Dò sông dò suối dễ dò, nào ai lấy thước mà đo… tay nghề” (một dị bản nữa của ca dao: ”Dò sông dò suối dễ dò. Nào ai lấy thước mà đo lòng người!”) hay họ… non tay nghề nên nhiều lúc phải chờ tác giả bị… copy la ó hay độc giả phát hiện thì mới… le lưỡi, gãi đầu trước, lên tiếng sau, thu hồi giải thưởng!

Đạo nhạc thì ôi là là… hằng hà sa số copy vô tội vạ quên phức là Việt Nam đã ký ”Công ước Berne” vào tháng 10 năm 2004 thỏa thuận về bản quyền tác giả. Đạo nhạc đã làm nhiễu loạn những làn sóng âm nhạc chân chính. Ví dụ như vụ bài nhạc ”Tình thôi xót xa” của Bảo Chấn gần y chang với nhạc hòa tấu ”Prontier” của nữ nhạc sĩ Nhật Keiko Matsui. Lê Nam trưởng phòng quản lý ca nhạc phải lên tiếng trên vnexpress.net rằng: “ca khúc Tình xót xa thôi của Lê Quang bị nghi copy giai điệu ca khúc Well, WellNgồi hát ca bềnh bồng của Quốc Bảo copy giai điệu ca khúc The Clock Ticks OnBúp bê biết yêu của Phương Uyên copy giai điệu của bài hát Get The Party Started… giống đến 80-90% giai điệu ca khúc nước ngoài mà vẫn còn vuốt mũi chịu đau “chưa biết ai đạo của ai” thì thôi!

Trong năm Việt Nam chộn rộn với Sea games 22, bản nhạc mở màn cho thế vận hội này là bài: ”Vì thế giới một ngày mai” của Quang Vinh cũng làm tác giả… nổi xung khi có tới ba… dị bản! Còn những nhạc sĩ đã và đang nổi tiếng cũng… tai tiếng đầy mình như Lê Lan, Trần Tiến, Ngọc Châu, Vô Trí hay ”thót” người hơn là nhạc sĩ Phạm Duy bị Trần Thị Bông Giấy… khà lửa… đốt cháy danh dự khi cho cô ta cho Phạm Duy… chôm nhạc của cha mình?

Nhưng hỡi ơi! Ca thì ca sĩ vẫn ca, nhái thì nhạc sĩ vẫn nhái theo nhạc Tàu, Tây, Thái, Nhật… hùm bà lằng thấy ớn luôn! Cũng có sao đâu!

Đạo luận văn cũng… lớn theo mùa nước nổi!. ”Bằng cấp là miếng cơm, manh áo là cái áo tiến thân là cái cân điểm số là… tiên sư bố mấy thằng ngu!”. Hèn nào ”Chợ luận văn” ra đời đầy trong các tụ điểm internet nhất là vào dịp… sĩ tử đi thi, tha hồ copy bao nhiêu thì cóp miễn… trả tiền đủ không thiếu một xu là OK. Nếu chúng ta có dịp đọc một loạt bài của các bậc có Giáo sư, Tiến sĩ, Thạc sĩ: Nguyễn Thành Nam, Lê Sĩ Quang, Lê Quang Hoà, Quách Tuấn Ngọc trên mạng lưới vi tính để khiếp vía hồn kinh cho trí thức thời nay (cả thầy lẫn trò) mà thấy bắt rầu cho ”sự học ngày nay sướng quá rồi, một thằng ky cóp, vạn thằng… coi”!

Trở lại vụ đạo văn. Chép lại tư tưởng, copy chi tiết hay lấy cắp tính cách nhân vật đều là đệ tử của nhóm ”Thánh thủ thần thâu” Sở Lưu Hương. Chúng ta hãy vào web site vi.wikipedia.org hay studys.net để xem cho biết thế nào là ”ăn trộm văn”. Ví dụ gần đây có ”Máu của lá” của Võ Thị Hảo bị ”Máu của lá” của Phạm Minh Phong chép y chang. Còn bây giờ thì chúng ta đang … rò rỉ với ”Cánh đồng bất tận” (CĐBT) của Nguyễn Ngọc Tư (NNT) và ”Dòng sông tật nguyền” (DSTN) của Phạm Thanh Khương (PTK).

Trị đạo tranh, đạo nhạc, đạo luận văn mà không trị… đạo văn thì cũng như không nên trị cái gì cả giống như ”Trái Thị rụng bị bà già. Bà hun, bà hít chớ bà không ăn. Bà không ăn bởi… no… răng. Có răng dù Thị sống nhăn cũng… quằm!”.

”TRÁI THỊ CỦA… BÀ” TRONG HAI TRUYỆN NGẮN ”CĐBT” VÀ “DSTN”:

A. NỘI DUNG VÀ NGHỆ THUẬT:

I. NỘI DUNG:

Căn cứ theo tiêu chuẩn văn học về những thuộc tính cần phải có cho một tác phẩm: Tính dân tộc, Tính nhân dân, Tính đại chúng (tính phổ quát), Tính khuynh hướng, Tính người… :

1. Cốt truyện:

Bao gồm những tình tiết và chi tiết, cốt truyện là cái sườn để nhân vật sống và phát triển tính cách.

Trong CĐBT và DSTN có những mâu thuẩn và phi lý giống nhau như… hai anh em sinh đôi: Hai truyện ngắn đồng miêu tả cảnh làm ăn trên sông nước bao gồm:

Một gia đình chỉ còn lại người cha vì người mẹ ngoại tình bị con bắt gặp nên bỏ nhà ra đi. Người cha thô tục, thiển cận, vô trách nhiệm với con cái. Nhân vật chính lại không có tính cách riêng mang những đặc điểm tâm lý chung của lớp trẻ nên sống trong xã hội đi lên mà nhân vật trong hai truyện ngắn không chút kiến thức và tri thức khoa học. Do đó, trạng thái tinh thần bệnh hoạn dẫn đến kiểm soát không được bản thân và được tác giả đẩy vào nạn nhân của cảnh sông nước nghèo nàn, con người lạc hậu, bần hàn và phi nhân cách.

Đến cuối hai tác phẩm, người đọc mới thấy biểu hiện chút ít của tình cha con thì người con gái đã bị nhóm côn đồ hư hỏng hiếp dâm. Kết thúc hai tác phẩm là con đường bế tắc.

Cốt truyện được xây dựng trên những tình tiết sau:

a.Tình tiết và chi tiết:

Tình tiết là những biểu hiện nội dung chung trong tác phẩm. Nó liên kết mối liên hệ như hoàn cảnh sống, tác động con người với nhân vật qua từng chi tiết.

Chi tiết là những biểu hiện có tính cách minh họa cho tình tiết và bao giờ chúng cũng gắn liền với tình tiết. Không có chi tiết thì không hình thành tình tiết.

Trong CĐBT và DSTN: Có những tình tiết sau đi kèm chi tiết như sau:

Hai truyện ngắn đồng miêu tả một xã hội thối nát thời hiện đại chưa từng thấy: Đàn ông chỉ biết chơi trò gường chiếu, thô bạo trong cư xử. Dân xóm toàn là những người lạnh máu, tanh dòng. Lũ trẻ không chịu học hành: Con trai mới nứt mắt đã biết hiếp dâm. Con gái ngu si trước sự trưởng thành của bản thân mình nhưng lại biết đến cảm xúc tình dục lệch lạc. (Các chi tiết để phụ diễn cho tình tiết trên được hai tác giả hư cấu có khác một chút).

Người đàn bà nào cũng lấy nghề bán trôn nuôi miệng là chính. Hai tác phẩm đều xây dựng hình ảnh người phụ nữ có nhân cách thấp hèn (để cho đàn ông nhặt nhạnh và vứt bỏ). Nhân vật đàn bà trong hai truyện đều không thể tiêu biểu cho tính cách của người phụ nữ Việt Nam nói chung và người phụ nữ vùng đồng sâu, sông nước nói riêng (Chi tiết phụ diễn này trong hai truyện cũng được hai tác giả dựng lên như đánh ghen, dụ dỗ đàn ông, ngoại tình nhanh chóng và bỏ con cái cũng có khác đi chút ít).

+ Nhân vật của hai truyện được tác giả hư cấu trong những câu văn miêu tả với những chi tiết hết sức… sống sượng:

CĐBT:

__ Nhân vật thị Sương lười lao động và những người đàn bà làm nghề dụ dỗ đàn ông hư hỏng hay những người đàn bà bất lực:

”Chị, cũng giống như họ, chớm tàn tạ, đói rã ruột ở thị thành mới chạy xuống quê, cất cái quán nhỏ, giả đò buôn bán bánh kẹo lặt vặt, thực chất là làm nghề. Ở đó đàn ông dễ tính và thiệt thà. Chị sống nhờ những món tiền họ cắm câu đêm đêm, bằng tiền bán lúa, dừa khô hay những buồng chuối chín. Cũng có lúc thu hoạch bất ngờ, khi chị mồi chài một người đàn ông vào trò chơi giường chiếu, suốt hai ngày đêm, và chị được một triệu hai. Đó là vốn vay xoá đói giảm nghèo, khi về tới nhà, với tám trăm ngàn còn lại trong túi, hẳn người đàn ông ấy não nề biết bao nhiêu, oán chị biết bao nhiêu khi thấy vợ con nheo nhóc bu quanh nồi khoai luộc trong nhập nhoạng nắng chiều.

– Ăn trên mồ hôi nước mắt của người ta nên lâu lâu bị đánh cũng đáng đời, hen mấy cưng? Chị nói, và ngã nghiêng cười, dường như chị thấy mình trả giá vậy cũng vừa. “Mà hên nghen, nhờ vậy mà gặp được mấy cưng, được ở chung vầy, vui thiệt vui… ” (CĐBT, đoạn 2, tr161).

Người đàn bà có một thân một mình nhưng không biết cách kiếm sống bằng nghề lương thiện như người khác để ”đói rã ruột ở thị thành” phải đi làm đĩ thì hỏi thử có đáng cho ta thông cảm hay không? Có đáng cho người lao động chân chính ”cưu mang” hay không? Hơn nữa, người ta sống ở vùng đồng quê không xong mới bỏ quê lên tỉnh ”hành nghề” sao lại có kẻ ngược đời chạy từ tỉnh xuống quê để kiếm ăn bằng cách ”bán trôn nuôi miệng”?

Thuý Kiều của Nguyễn Du vì bị hoàn cảnh xã hội ép cho tới cùng đường phải bán mình chuộc cha nên mới rơi vào ”thanh lâu hai lượt, thanh y hai lần” nên nhân vật này được sự đồng cảm của nhân dân thương nàng hiếu nữ (một số nhà trí thức nho chùm như Phạm Quỳnh, Nguyễn Công Trứ … xạ bút, bắn mực vào cái thân ”đoạn trường cho đáng kiếp tà dâm”).

Nhân vật thị Sương của NNT có phải là nạn nhân của xã hội đến nổi bị đẩy vào con đường cùng để đi làm nghề bán trôn hay không? Không! Thị ta chỉ là con người lười lao động, mánh mung ”giả đò buôn bán kẹo lặt vặt, thực chất là làm nghề”. Đây là một thủ đoạn lường gạt lương tri chính mình và nhân loại. Thêm cái tội gạt gẫm những người đàn ông hiền lành. Tại sao thị ta không đi gạt mấy kẻ tai to mặt lớn để có ”lương xác thịt được cao, tip thân thể được nhiều”? Có phải vì những đàn ông hiền lành là nạn nhân của cái gọi là ”mặt nào mét mét thì ma bắt hoài”? Hơn nữa, thị ta chính là thủ phạm làm cái nghèo của dân quê từ bần cùng đến mạt vận cho những gia đình vô phúc vớ phải… chồng nghèo! Chết chửa? Một quan niệm mới được hình thành từ NNT mà nthh xiên xỏ:

Lấy chồng thì lấy hạng sang

Đừng lấy hạng mạt mà tan cửa nhà.

Chớ ngu lấy kẻ thật thà

Chồng mà hiền quá chẳng là chồng ta.

Không thể có những đàn bà làm vợ người mà chồng mình đang cùng hạng đĩ điếm làm tình trơ trẽn ngoài bờ đê mà mình trong lều thì chẳng biết làm gì hơn là ”thắt lòng lại”: ”Đêm đến, sau các đụn lúa, họ thả tiếng cười chút chít, tiếng thở mơn man… lên trời, làm nhiều người đàn bà đang cắm cúi nấu cơm, cho con bú trong lều thắt lòng lại”. (đoạn 2). Bất lực đến thế sao?

Cái ghen của những người đàn bà có chồng bị thị Sương dụ dỗ ở đoạn 1, tr156 ”Vai nữ chính, một người đàn bà xốc xếch đã lạc giọng, đôi lúc lả đi vì ghen tuông và kiệt sức. Nhưng đám đông rạo rực chung quanh đã vực tinh thần chị ta dậy, họ dùng chân đá vói vào cái thân xác tả tơi kia” được NNT nhanh tay, lẹ mắt cất giấu nơi nào mà không đem ra… thi chưởng? Chẳng lẽ họ chỉ đánh ghen hội đồng mỗi mình thị Sương mà tha cho cái đám… thị nữ kia? Hay tại vì cái mảnh đất mà cha con Điền – Nương đang đóng đô, thả vịt, người dân hiền lành quá, sợ chồng quá đến nổi không biết ghen là gì? Điều đó trái với tâm lý: ”Ớt nào mà ớt không cay. Gái nào mà gái chẳng hay ghen chồng?”. NNT đã tìm ra chỗ sơ hở của câu ca dao trên là ớt Mỹ có loại to đầu mà chẳng chút cay cú gì để cho những người đàn bà hiền lành kia… nhai nhâm nhi mà quên cái ghen… tiền sử? Thành ra, câu ca dao trên cũng bị nthh sửa tan nát:

Ớt xiêm xanh đỏ đều cay

Chồng, đêm ngủ với điếm, vợ… nện cây vô đầu!

Không nện cây vô đầu, không chơi ”keo dán sắt”, không xởn mớ tóc, không xớt muối ớt vào… thì coi như… không yêu chồng! Ở đồng quê, có những loại người đánh thị Sương thừa chết, thiếu sống vì ghen mà lại không hề biết ghen là gì khi chồng mình đi ngủ bậy với đĩ điếm? Vậy thì thị Sương “hên, sui”!?

Động cơ xô đẩy nhân vật vào bước đường cùng không có. Nhân vật đĩ điếm như cây không có rễ mọc, chết héo trong vũng sình là điều tất nhiên. Nhân vật chết, tác giả cũng… ngáp ngáp là chuyện tất yếu cho một tác phẩm muốn thoát ra ngoài tầm sự thật để ăn đạn của… tầm bậy. Không ai thương!

Những người đàn bà đang làm công việc nội trợ, nuôi con kia ”thắt lòng lại” là thương xót cho thân mình hay thân ”đĩ”? Thật chẳng đúng tâm lý phụ nữ ”Có ghen mới biết đàn bà. Không nhai sao biết răng già hay chưa?”. Vậy mà trước đoạn này và sau đoạn này, tác giả xây dựng những người đàn bà đánh ghen tàn ác, đã dám chơi ”keo dán sắt” vào cửa mình thị Sương và xây dựng thêm một nhân vật ”đồng minh” ở xóm Bầu Sen đánh ghen không theo kiểu Hoạn Thư mà theo ”truyền thống”… xát muối ớt vào… và xởn tóc! Kinh dị thay cho cái ghen cổ lỗ sĩ ở vào thời văn minh nhân loại!

Cái hỏng của NNT chính là ở chỗ khi mình muốn như thế nào thì cho nhân vật như thế đó mà bất chấp nhân vật đó có phù hợp với hoàn cảnh, tâm lý để ”sống” và “hành động” hay không?

Tác giả tự mâu thuẩn với chính nhân vật mình dàn dựng và tạo cho họ những hành động không thống nhất dẫn đến làm người đọc thắc mắc: Không biết tác giả đang muốn gởi gấm đến độc giả thông điệp gì trong tác phẩm của mình với những người lao động thời nguyên thuỷ như vậy trong một xã hội tưởng chừng như đã thụt lùi hằng trăm thế kỷ như thế? Các cụ Phạm Quỳnh, Nguyễn Công Trứ được NNT mượn cổ máy thời gian của Đôrêmôn thụt lùi thế kỷ có làm cho hai cụ sống dậy mà tiếp tục… xạ mực vào ”đoạn dâm” trong CĐBT hay không? (Truyện Kiều mà hai cụ coi như ”dâm thư” thì CĐBT có khúc, có đoạn tả đĩ điếm kiểu ấy không gọi là ”khúc dâm”, ”đoạn dâm” thì chẳng biết gọi là cái gì… dâm?).

Cuộc sống của những người lao động miền sông nước (giữ lúa và lùa vịt) được tác giả miêu tả như thời… ”ăn lông ở lỗ”: Một tập thể ngần ấy trụy lạc diễn ra một cách công khai, hằng đêm trên một phần miền đất nước trước mặt lũ trẻ: ”Chúng tôi đã gặp nhiều, rất nhiều người phụ nữ giống chị. Cứ mỗi mùa gặt, họ lại dập dìu trên đê, lượn lờ quanh lều của những thợ gặt, những người đàn ông giữ lúa và bọn nuôi vịt chạy đồng. Họ cố làm ra vẻ trẻ trung, tươi tắn nhưng mặt và cổ đã nhão, nhìn kỹ phát ứa nước mắt. Đêm đến, sau các đụn lúa, họ thả tiếng cười chút chít, tiếng thở mơn man… lên trời, làm nhiều người đàn bà đang cắm cúi nấu cơm, cho con bú trong lều thắt lòng lại. Tối nào mua rượu cho cha, chúng tôi cũng đi ngang qua những đôi người. Chúng tôi nhận ra họ ngay, khi không còn mảnh vải nào trên người họ vẫn điềm nhiên cười khúc khích và uốn éo thân mình chứ không trơ ra ngượng nghịu, cam chịu như những người phụ nữ quê. Sáng sau, họ xiêu xiêu biến mất, đem theo mớ tiền công ít ỏi suốt một ngày làm việc quần quật của đám đàn ông.” (đoạn 2). Tâm sinh lý học của con người cho thấy rằng khi con người chịu sự tác động bên ngoài (cảnh chém giết, dâm tục… ) đều gây khích thích lên hệ thần kinh với sự điều khiển chính xác của não bộ. Ngay lập tức, não bộ sẽ phát tính hiệu ”giao cảm” như: Cảnh chết chóc sẽ gây tâm lý sợ hãi. Cảnh dâm tục sẽ làm tâm lý thèm khát. Lúc này, không thể cho ”xác thịt không xấu xa” nữa khi mà hoạt động tình dục bừa bãi, vô văn hoá sẽ gây sự ”đói sinh lý” cũng tương tự. Hậu quả gì sẽ xảy ra khi trẻ được xem ”sex”? Con khỉ bắt chước con người. Con người bắt chước bản sao của mình và sẽ dẫn vào con đường tội lỗi ”trăm năm cô đơn”! Không ai ”bị” coi hay ”được” coi ”sex” mà… lòng bình lặng như mặt nước hồ thu? Phần miêu tả đoạn này của NNT đã đi quá xa hiện thực xã hội. Quá khứ, hiện tại và tương lai càng không thể có cảnh làm đĩ tập thể trên những bờ đê của người phụ nữ để kiếm ăn trên đồng tiền của bọn đàn ông ”suốt ngày làm việc quần quật” trong một xã hội không đến nỗi tệ lậu về sa đọa tập thể trên một cánh đồng của miền sông nước Cà Mau lương thiện như vậy? Tâm lý những người làm việc chăm chỉ, kiếm đồng tiền khó khăn thì họ càng tỏ ra quý trọng đồng tiền. Chỉ có những kẻ vứt tiền qua cửa sổ, lương tri bệnh hoạn hay nhân cách nổi loạn mới mua bán dâm nhưng không phải trên những cánh đồng kiểu… tiền sử như thế! Thời hiện đại mà chơi gường chiếu giữa đồng thật là… ấu trĩ và không biết thưởng thức giá trị của ”thịt ấm, nệm êm”, thiệt uổng quá!

CĐBT như thế. DSTN cũng chẳng thua kém gì. Trai tài, gái sắc cùng đua… ghe bầu!

Trong DSTN:

Người lao động sống bằng chài mò cũng ”khi có ăn thì phung phí, khi bí lối thì chửi đời” với chi tiết khác:

”Ngày ấy, khi cá còn dễ đánh bắt, kho nấu cá bao giờ cha tôi cũng chặt vứt bỏ khúc đầu, đuôi chỉ lấy khúc giữa… Thích thế nhưng dẫu có ngon đến mấy, ông chỉ ăn một bữa còn lại đem đổ hết xuống sông, không bao giờ để lại ăn bữa thứ hai. Có một lần tôi thấy cá ngon, tiếc của giời đem cất đi tối lấy ra. Vừa nhìn thấy, ông chẳng nói chẳng rằng quăng luôn cả nồi cá xuống sông, xong chửi, bảo tôi là đồ khốn, giống hệt tính cái con mẹ đẻ ra tôi. (đoạn 1).

Như vậy, nhân vật của hai tác phẩm đều là những kẻ lao động thực thụ nhưng lại không biết quý trọng thành quả lao động của mình. Đó có phải là đặc điểm tâm lý là tính chất chung của người lao động trên sông nước ở hai miền khác nhau cùng chung một tổ quốc?

_ Thực tế đàn bà trong DSTN là những hạng đàn bà không ý thức bản thân, cam tâm làm kẻ ăn mày tình cảm kẻ thừa trăng hoa, thiếu tri kỷ:

”Mấy năm trước, cha tôi cũng nhặt được một người đàn bà trên bờ đưa xuống thuyền. Cô này nói luôn mồm, thấy cái gì cũng hỏi mà hỏi đến cu ty tỉ muội. Một lần cũng trong bữa ăn, cô hỏi bố tôi về chuyện tại sao con sông này có tên gọi là Bo, con sông kia có tên là Mã, con sông nọ có tên là Sứ. Sau mấy câu trả lời ậm ừ, cô ấy cứ hỏi mãi. Chẳng nói chẳng rằng, ông ném luôn bát cơm đang bưng trên tay vào mặt, chửi.

– Miệng thối như cứt mà ăn cơm cứ nói lắm. Bọt phun phè phè ra hết mâm còn ai dám ăn. Cô về hỏi thằng bố cô ấy.

Dứt lời, ông đứng lên bế thốc cô ném thẳng lên bờ, nhổ neo đẩy thuyền đi tịnh không thèm ngoái đầu nhìn lại” (đoạn 4).

Hèn mạt đến thế thì thôi! Tàn nhẫn đến thế thì ôi! Thời buổi ”nam thừa, nữ thiếu” mà tác giả cho đàn ông … chảnh kiểu đó coi bộ đầu óc tác giả… có vấn đề?

+ Một sự trùng nhau đến mức kinh dị là đoạn giống đoạn (cùng tình tiết, khác chi tiết):

—— Đoạn số 3: Cả hai truyện đều tập trung miêu tả qua hồi tưởng về người mẹ ngoại tình bị con thấy rồi bỏ con hay bỏ nhà ra đi với chi tiết khác:

Trong CĐBT:

Người mẹ sa ngã vào tay một người bán vải. Đứa con trai tên Điền nhìn thấy khi nó ngủ quên trong ”kẹt bồ luá”. Người mẹ bỏ nhà ra đi sau khi con phát hiện.

Trong DSTN:

Người mẹ sa ngã vào tay chủ thầu thợ Đấu. Đứa con gái cũng… ngủ quên nhưng ngủ ”trong ván thuyền”. Người mẹ cũng bỏ nhà ra đi sau khi bị chồng làm nhục bằng cách bắt vợ xin ”tiền ăn nằm” với chủ thầu Đấu.

—— Đoạn số 4: Cả hai tác giả cùng cho nhân vật chính học kinh nghiệm sống:

Trong CĐBT: Hai chị em Điền – Nương:

”Sau này, đã tự học cách định hướng bằng bằng mặt trời, bằng sao đêm, bằng gió, bằng ngọn cây… Tôi và Điền buộc phải tự học lấy cách sống. Nhiều khi dễ đến không ngờ… Nhờ Điền bị rắn hổ đất cắn mà chúng tôi biết được cách phân biệt vết răng của rắn độc.” (đoạn 4, trang 174-176).

Trong DSTN: Nhân vật nữ ”tôi”:

”tự học được cách bơi như thế nào cho nhanh, cho đỡ tốn sức. Những đứa trẻ dân chài lên hai phải biết bơi, lên ba đã phải tập chèo thuyền, vá lưới, phân biệt chài năm, chài bẩy hay chài chín. Lên bốn tập nhìn sóng biết gió, nhìn nước biết độ nông sâu. Năm tuổi, nhìn tăm biết cá, biết mưa đi đàn tìm nơi sinh sản. Sáu tuổi, đêm nằm ngửa mặt lên trời biết mai nắng mưa hay bão gió, bấm đốt ngón tay tính được ngày con nước. Bảy tuổi đã trở thành dân chài thực thụ, một mình có thể xoay sở tự kiếm sống, xòe bàn tay chai dày như người làm rèn, đánh búa.” (đoạn 4).

Nhân vật chính trong DSTN”một mình có thể xoay xở tự kiếm sống” ở cái tuổi ”bảy”? Hình dung không nổi, tưởng tượng không xong! Tài thánh thật! Vậy mà sống với người cha cô hồn các bác mắng chửi suốt ngày, rày suốt đêm này, nó vẫn chịu ở mà không chịu ”ra riêng” cho sướng tấm thân?

——- Đoạn kề đoạn cuối: Là đoạn mà hai tác giả ”bắt tay” cho nhân vật chính của mình bị hiếp tập thể:

Trong CĐBT:

Đoạn kề đoạn cuối, nhân vật chính là cô gái tuổi dậy thì tên Nương theo cha ra đồng rồi bị bọn cướp vịt mang tính chất côn đồ, băng đảng hãm hiếp tập thể trong một xã hội như không còn luật pháp.

Trong DSTN:

Đoạn kề đoạn cuối, nhân vật chính cũng là cô gái tuổi dậy thì không có tên, sau khi biết sự thật về thân thế mình thì chạy ra đồng rồi cũng bị bọn chăn trâu, đánh rậm mang tính chất côn đồ, băng đảng hãm hiếp cũng trong một xã hội luật pháp không tồn tại.

+ Hai nhân vật nữ chính lại được hai tác giả… cầm tay chơi trò ”dung dăng, dung dẽ”… đẻ ra chi tiết phóng đại, buồn cười giống nhau 100% ở chỗ… kinh dị này là ”cách cầm máu”:

—— Trong DSTN: Nhân vật ”tôi” kể:

Cái ngày đầu tiên tôi có tháng, thấy máu tự nhiên chảy ra tôi lo đến thắt gan thắt ruột. Tôi học cách người ta cầm máu, vơ không biết bao nhiêu là lá, nhai rồi đắp đến mỏi cả mồm, căng cả bụng nước mà nó vẫn cứ chảy. Bực mình, tôi phải lấy cả một vạt áo cuộn nút lại mới được”. (đoạn 3/4).

Thật kinh dị tập tiếp theo. Không biết nhân vật ”tôi” ở trên thuyền du mục này hái lá ở đâu đắp? Chảy máu nhiều đến như vậy mà còn… chui ra ngoài đi hái lá về đắp thì máu không nhỏ theo chân, rớt xuống thuyền hay để lại ”vết lông ngỗng”… màu đỏ trên đường không ai phát hiện mới là chuyện của ”người cõi trên” trong những bộ phim không tưởng của Mỹ. Nhân vật ngồi cả ngày không nhúc nhích, cục cựa khác hẳn những ngày thường mà không bị ông cha hay la hay chửi ”chiếu cố” kể cũng lạ thiệt! Lá gì nhai đắp đến ”căng cả bụng nước”!

—— Trong CĐBT: Nhân vật Nương kể:

”kỳ kinh nguyệt đầu tiên của tôi. Máu chảy giữa hai đùi không tạnh được, tôi thụp xuống, bụm chỗ ấy lại. Máu từ từ chảy qua kẻ tay, tôi thấy mình rỗng ra, tái nhợt, chết dần. Thằng Điền vói bứt đọt chuối, tọng vào miệng nhai ngốn ngấu, điên dại, để lấy bả rịt lại chỗ máu. Thuốc gò nghe nói cầm máu rất tốt, cũng chẳng ăn thua.’‘ (đoạn 7/8, trang 199).

Chẳng thể nào tin nổi… chị em nhà nó… ngu hơn… drợ thằng Đậu! Thời buổi này, từng tuổi ấy mà chúng không biết cái ”chỗ ấy” là ”chỗ trời cho, hễ ai đụng đến là… co thắt liền”! ”Chỗ ấy” của mỗi phái khác nhau và chẳng bao giờ cho nhau thấy trừ phi… những người có… chìa khoá! Tác giả suy tưởng kinh dị, viết thản nhiên mà không biết gượng thì thật là mặt chai! Dạo này hết chuyện hay sao mà người cầm bút cứ nhè ”chỗ ấy” mà khai thác, mà ”khoan” như người ta khoan giếng dầu Irag! Cái nào khai thác cũng có chừng, có mực. Tài nguyên thiên nhiên hay ”tài nguyên giới tính” cũng không phải là vô tận hay ”bất tận”! Khai thác kiểu phí của… giời như thế thì còn gì mà… ăn, mà xài!

Mời hai tác giả vào trang web site khoahoc.com hay ykhoa.net hoặc cimsi.org.vn để tham khảo, học thuộc bài ”tâm sinh lý của tuổi dậy thì” mà viết cho đúng:

Tuổi dậy thì… Đây là thời kỳ mà bất cứ một thiếu niên nào cũng phải trải qua những biến đổi quan trọng về cơ thể cũng như về tâm lý. Dưới góc độ sinh học, tuổi dậy thì là thời kỳ trưởng thành sinh dục, nghĩa là bắt đầu có khả năng sinh con. Ở bạn gái được thể hiện ở sự có kinh nguyệt lần đầu và ở bạn trai là sự phóng tinh lần đầu (mộng tinh). Các bạn gái thường bắt đầu dậy thì ở độ tuổi từ 9 đến 14 và ở các bạn nam dậy thì muộn hơn ở độ tuổi từ 12 đến 15. Nhìn chung nữ dậy thì sớm hơn nam khoảng 2 – 3 tuổi. Các bạn trẻ có người sẽ dậy thì sớm hơn và cũng có người dậy thì muộn hơn một vài năm. Vào tuổi này, ở bạn trai và bạn gái bắt đầu có sự trưởng thành của hóc môn sinh dục cũng như hệ cơ quan sinh dục và bắt đầu có khả năng thụ thai nếu có quan hệ tình dục. Khi nói đến tuổi dậy thì bạn trẻ cần quan tâm đến sự thay đổi về tâm sinh lý. Với những thay đổi này, cần có hiểu biết đầy đủ để tránh những sai lầm không đáng có làm ảnh hưởng đến việc phát triển về tinh thần, thể chất và bệnh tật có thể xảy đến”. Như vậy, dù ở thành thị hay thôn quê, dù người có học hay không thì bẩm sinh, khi con người sinh ra nào đã u tối trước thân thể phát triển của mình. Mắc cỡ và e thẹn là đặc điểm tâm sinh lý của tuổi dậy thì nói riêng và người phụ nữ lành mạnh nói chung.

Cảnh đứa con gái với tuổi trưởng thành thấy sự khác lạ của cơ thể đều sợ hãi giống y như cảnh cô nhỏ Meggie nói với cha Ralp nhưng cách viết và cách dịch thuật trong ”Tiếng chim hót trong bụi mận gai” (The Thorn Birds – Những con chim ẩn mình chờ chết – Colleen MC Cullough – Chương 10/46, vietnamthuquan.com) làm người đọc hài lòng và thương cảm sâu sắc.

Ta hãy coi lại một cảnh trong phim “Blue Lagoon” (Eo biển xanh): Hai anh em lạc trên hòn đảo hoang vắng sự văn minh. Người em gái lần đầu thấy mình dậy thì đã biết mắc cỡ nên không cho anh họ tới gần và cả hai cãi nhau vì sự phát triển cơ thể không như hai chị em nhân vật Điền – Nương khờ khạo đến tức cười.

Trong CĐBT và DSTN, nhân vật ”tôi”, hay hai chị em Điền – Nương, nét đẹp của sự e thẹn và mắc cỡ trong trắng đã bị tác giả… xoá hết để thay bằng những chi tiết, cử chỉ và hành động như một người con gái dậy thì trong tình trạng… dư một nhiễm sắc thể! (Nhiễm sắc thể – Chromosome – bình thường của con người là 23 cặp. Khi cặp thứ 21 dư một chiếc, trẻ mắc chứng bệnh Đao – Dow’s syndrome – phải ngu dần, chậm lớn, chết sớm về chứng bệnh tim và ung thu máu).

Tác giả cứ tưởng thêm chi tiết ”ngây thơ” tội nghiệp như vậy thì làm truyện tăng yếu tố cảm động. Sự cảm động của tác phẩm là sự cảm động của những sự kiện, chi tiết chân thật chứ không phải phóng đại hiện tượng để nhân vật xoay theo ngòi bút của mình khiến nhân vật mình thành trò cười lố lăng, thiệt thê thảm!

+ Hai tác phẩm đều miêu tả cách sống lao động trên sông nước dơ dáy và bẩn thỉu:

Trong DSTN:

—— Đoạn 1: Tác giả tả con sông Hồng nói chung, con sông Sứ nói riêng, dơ dáy, bẩn thỉu vì con người đổ những thứ bẩn xuống sông đến nổi không còn cá là một hiện thực nhưng tác giả lại cho nhân vật người cha lại tiếp tục… đổ cá dư xuống dòng sông như một bằng chứng chính người lao động trên sông nước cũng đã trực tiếp làm cạn kiệt, ô nhiễm môi trường cung cấp nguồn thức ăn nuôi sống mình:

”Trước kia, những gia đình sống bằng nghề sông nước tuy không ai quy định nhưng mọi người đều ngầm thống nhất các loại vó lưới dày mau không dùng vì còn để cá lớn. Nhưng nay thì khác, vó lưới dùng loại dày, rồi kích điện, đánh mìn, hóa chất. Cộng thêm vào tệ đánh bắt không cần biết hậu quả về sau, thuốc sâu từ đồng ruộng chảy xuống, nước thải từ các nhà máy công nghiệp chảy vào, từ các khu dân cư vô tư đổ đến. Một thời sông trong trẻo, thơ mộng cho những ai yêu văn thơ tha hồ sáng tác, còn nay sông một màu đùng đục xam xám đen tang tóc. Hầm cá trong lòng thuyền nhà tôi ngày xưa lúc nào cũng nhung nhúc, chiếc sạp lát sàn đêm đêm cá quẫy nước bắn ướt đầm phải lên mui mới ngủ được, còn bay giờ hôm nào nhiều chục con, ngày ít hai ba con… Ngày ấy, khi cá còn dễ đánh bắt, kho nấu cá bao giờ cha tôi cũng chặt vứt bỏ khúc đầu, đuôi chỉ lấy khúc giữa… Thích thế nhưng dẫu có ngon đến mấy, ông chỉ ăn một bữa còn lại đem đổ hết xuống sông, không bao giờ để lại ăn bữa thứ hai.”

Ăn một bữa còn nửa ”đổ hết xuống sông”? Người lao động trên sông nước mà phung phí hơn ông hoàng, bà chúa kể cũng… chảnh quá! Nghèo ai xót, ăn mót ai thương?

Trong CĐBT:

——- Đoạn 2: Tác giả tả cảnh một xóm nghèo tàn tạ, xơ xác vì thiếu nước đến nổi người dân phải dùng cả nước… đái tưới ớt, dùng nước dơ để tắm rửa và nấu ăn: ”Mỉa mai, người ở đây lại không có nước để dùng (như chúng tôi đi trên đất dằng dặc mà không có cục đất chọi chim). Người họ đầy ghẻ chóc, những đứa trẻ gãi đến bật máu. Họ đi mua nước ngọt bằng xuồng chèo, nín thở để nước khỏi sánh ra ngoài vì đường xa, nước mắc. Buổi chiều đi làm mướn về, họ tụt xuống ao tắm táp thứ nước chua lét vì phèn, rồi xối lại đúng hai gàu. Nước vo cơm dùng để rửa rau, rửa rau xong dành rửa cá. Con nít ba tuổi đã biết quý nước, mắc lắm cũng ráng chạy ra vườn đái vô chậu ớt, chậu hành (báo hại cây rụi lá). Ở đó, có người con trai bảo, “ước làm sao trước lúc má tui chết, bà được tắm một bữa đã đời”.

Đất mũi phù sa Cà Mau của NNT tàn tạ như thế ư? Còn đâu là nơi ”Rừng chàm thành lúa. Đước thành ruộng tôm” mà Lê Cương đã ca ngợi trong ”Rừng biển Cà Mau”? Thiếu nước kiểu ấy, họa chăng chỉ có trên sa mạc Sahara. Con người không nước vài hôm coi như… đi đời. Con người ăn uống nước dơ và nước không đun sôi thì nhiễm khuẩn nặng về đường ruột tiêu chảy, sạn thận và… trẩu.

Như vậy, chi tiết nào để cho nhân vật lao động thể hiện tình yêu đất nước? Một số nơi vẫn còn trong tình trạng nghèo khổ, lạc hậu nhưng đâu đến nổi cùng căng mạt kiếp ghẻ chóc đại trà như thế? Trong khi đó, hiện thực dù đang có là như vậy nhưng người dân lao động đã không chờ chết! Họ có những công trình nạo vét dòng sông, công trình thuỷ điện tưới tiêu. Một điều quan trọng nhất là: Rác rưỡi và hóa chất từ các nhà máy hay đồ ăn thừa vứt xuống dòng sông sẽ làm cho nguồn nước uống nhiễm độc tố nhưng con người sẽ nhận thức được sự mối nguy hại đó mà có những biện pháp tích cực phòng chống hữu hiệu hơn. Cái mà chúng ta đang lên ”cơn sốt” chính là Trung Quốc đang xây dựng đập thuỷ điện Tam Hiệp (Three Gorges Dam) trên miền thượng lưu sông Mê Kông (miền Nam) và Hồng Hà (miền Bắc) để khống chế lượng nước hai con sông nuôi sống hai vựa lúa nước nhà mới là điều cực kỳ nguy hiểm. Nếu đầu nguồn nước bị chận thì cuối nguồn có chi mà… liếm láp và… nếu vỡ đập, hiện tượng gì sẽ xảy ra khi dung lượng nước khổng lồ từ đập thủy điện Tam Hiệp cuồn cuộn như những cơn sóng thần thế kỷ xối xả tràn vào nước ta? Đây mới là hiện thực lớn nhất, dễ sợ nhất chớ không phải là nguồn nước dơ bẩn vì sông thiếu nước hay lũ lụt đều phụ thuộc vào nước sông đầu nguồn.

Do vậy, khi đưa ngòi bút khai thác hiện thực xã hội, tác giả cũng nên khai thác hai khía cạnh xấu và tốt để cho tác phẩm của mình có chút giá trị ”tri thức” mà hầu theo… gót nền văn minh nhân loại!

Xét về phương diện này, hai tác phẩm đều giống nhau như hai giọt nước về miêu tả tô đậm hiện thực xã hội xấu thêm lên nên không có tiếng nói chung của cộng đồng Việt Nam mà chỉ là tiếng nói của chỉ một nhóm người thích đem cái tiêu cực của xã hội làm trò cười và đổ lỗi cho giai cấp ”thống trị”.

+ Giống nhau ở tình tiết: Cả hai truyện, tác giả đều để cho nhân vật mình chạy trước… tử thần rất… kỳ diệu:

Trong DSTN:

—– Tình tiết: Người mẹ uống nước, chết đuối được người cha dùng phương pháp cứu sống rất đơn giản và hơi… phi khoa học như trong truyện cổ tích. Ví dụ như chi tiết: Người đàn bà mà cha nhân vật ”tôi” trong ”DSTN” đã nhặt ở bến Trầm. Bà ta tự tử, cuộn tròn trong mó đã lâu lơ, lâu lắc ở dưới nước coi như… tắt thở nhưng người cha lại: ”Lặn mò hết cả một vòng chân giềng không thấy cá lao ra động chân giềng ông bèn lặn vào kiểm tra mó mồi. Và ông đã thấy người đàn bà sau này sinh ra tôi nằm cuộn tròn trong mó. Chẳng nghĩ ngợi gì, ông để chài đấy đưa bà lên bờ, dốc ngược hai chân vào vai, đầu chúc xuống đó chạy huỳnh huỵch mấy vòng” . Nội động tác lặn ra, lặn vô ngốn thời gian như thế thì người chết đuối cũng theo ông bà hồi nào! Người đàn bà kia không đi… đầu thai mà qua tay tác giả để cho ”anh hùng cứu mỹ nhân… ngư” nhảy nhảy mấy vòng là bà ta xổ hết nước ra… sống nhăn răng! Phi khoa học chịu không nổi. Nhân vật ”tôi” cũng rớt xuống nước chìm lỉm rồi người cha cũng cứu như thế. Chỉ có thị Hến là tác giả không nói gì đến công đoạn… nhảy, dù thị ta cũng rớt xuống nước, chìm luôn!

Con người khi bị chìm xuống nước trong vòng vài phút thì uống nước đã đời. Người ấy tất sẽ có hiện tượng tim ngưng đập, hết thở. Ta hãy đọc trang y khoa do bác sĩ Hoàng Đức trong bài ”Cấp cứu người chết đuối” viết: ”Nếu nạn nhân còn thở và tim còn đập nhẹ, chỉ cần đặt nằm đầu thấp, thay quần áo, ủ ấm, dùng ngón tay quấn gạc hoặc khăn tay móc hết đờm dãi trong mồm. Sau đó, cho uống 20 ml rượu cấp cứu hoặc nước chè đường nóng. Nên cho uống kháng sinh để phòng viêm phổi, tiêm dưới da cafein 0,25 g và dầu long não 0,2 g để trợ sức, trợ lực. Trường hợp nạn nhân đã ngừng thở, ngừng tim thì nhanh chóng dốc ngược đầu nạn nhân cho nước trong đường thở thoát ra hết; sau đó móc hết đờm dãi trong mồm và cởi ngay quần áo, làm hô hấp nhân tạo. Với người chết đuối, làm hô hấp nhân tạo theo phương pháp nằm sấp là tốt nhất: đặt nạn nhân nằm sấp, đầu nghiêng về một bên, người cấp cứu quỳ ở phía đầu nạn nhân, dùng hai bàn tay ấn mạnh lên vùng bả vai để nạn nhân thở ra. Sau đó, cầm hai cánh tay đưa lên và ra sau để nạn nhân thở vào, làm 10-20 lần/phút. Cũng có thể áp dụng phương pháp thổi ngạt và bóp tim ngoài lồng ngực. Tiêm dưới da lobelin 0,01 g (để trợ hô hấp), cafein 0,25 g và dầu long não 0,2 g (để trợ lực). Kết hợp thêm các biện pháp sưởi ấm, xát ngoài da. Khi nạn nhân đã hồi phục, cho uống 20 ml rượu cấp cứu, nước chè đường nóng, tiêm kháng sinh để phòng viêm phổi, sau đó chuyển đến cơ sở y tế để theo dõi, điều trị tiếp” (www.khoahoc.com). Như vậy, nếu muốn cứu người chết đuối thì công việc đầu tiên, người cứu xốc hết nước ra nhưng đó mới chỉ là công đoạn một. Tình huống trong truyện thì nhân vật đã ở mức ”nạn nhân đã ngừng thở, ngừng tim”. Dốc nước mà không có những động tác tiếp theo thì coi như… toi! Những ”kỳ tích” chỉ có thể xuất hiện trong kiếm hiệp của Kim Dung mà thôi! Một điều kỳ lạ nữa là khi cô gái bị toán đánh rậm hiếp xong, quăng xuống sông. Thực sự, cô ta chết tới hai lần: Trên bờ và dưới nước. Cô ta lại không được hơ hám, thuốc men gì cả. Ai có thể sống được trong tình cảnh bị hiếp tập thể, bị quẳng xuống sông như vậy?

PTK đã cho nhân vật người cha một phép màu đặc biệt chỉ riêng trong DSTN mới có là: ”Phép cứu người chết đuối” mà không cần sự can thiệp của y học! Quá thiên tài! Tác giả quả là… ma gia tái sinh nên hễ một chút là… quăng nhân vật xuống sông để… uống nước thí mụ nội mày!

Trong CĐBT:

——- Tình tiết phi khoa học này thể hiện ở chi tiết: Nhân vật thị Sương bị những người đàn bà ghen đánh hội đồng thừa chết thiếu sống. Họ đổ keo dán sắt vào chỗ kín của thị ta (chi tiết này cũng giống chi tiết trong cảnh phim Kinh dị của Mỹ ”House of Wax” với cảnh nhân vật Bo lấy keo dán sắt đổ vào mồm Craly) nhưng người đàn bà này cũng… phi thường… sống nhăn… phi lý, tỉnh bơ:

”Nhưng chiều hôm đó và cả ngày sau, chị không ăn. Chị từ chối cả uống nước, đợi đôi môi khô đã bắt đầu nứt ra, chị mới chịu hớp một vài ngụm ít ỏi, dường như chỉ đủ ướt môi. Đói và khát, nhưng chị còn sợ đau hơn. Người ta đã đổ keo dán sắt vào cửa mình của chị… ” (đoạn 1). ”Sáng sớm ngày thứ ba, chị ngồi dậy được, ngó quanh… Hai đứa nhỏ đầu mướt sương đang hí húi trộn thức ăn cho vịt, nhìn chị ngạc nhiên đến ngây ngất. Giọng nói chị không bị thương tích gì hết, trong vắt và ngọt ngào. Chị hỏi ”Tắm ở đâu, mấy cưng?” (đoạn 2). Ông bà truyền kinh nghiệm: ”Ba ngày nhịn nước, chín ngày nhịn ăn”. Nếu qua những ngày đó mà không được ”tiếp tế” nhiên liệu, con người coi như… trẩu! Như vậy, nhân vật trong CDBT bị đánh ghen hội đồng ”thập tử nhứt sinh” lại không ăn uống gì, chẳng thuốc thang chi mà sống nhăn ”không thương tích gì hết” là nhân vật trong phim kinh dị hoặc trong truyện chưởng Kim Dung chứ nhân vật truyện ngắn gì nữa! Khiếp! Nếu không ăn uống mà sống dai đến thế thì gần một triệu người Việt Nam thời ”vượt biên” như điên (họ cũng đâu đến nổi bị thương tích trầm trọng như nhân vật thị Sương?) đã chẳng làm mồi cho cá khiến người dân một thời không dám dụng đũa vì chuyện ”cá ăn thịt người”?!). Người đàn bà này tìm cách gỡ keo dán sắt ở… ”chỗ ấy” đến chảy máu mà… chẳng sao cả trong khi chất keo đã được nhân vật Điền thử gỡ đến tươm máu trên chính tay mình: ”Điền không mang theo gì, nó lẳng lặng xòe tay trước mặt tôi, tay nó dính một lớp gì đó, bóng mượt, trong suốt, và đang khô quánh lại, khiến những ngón tay đơ ra như đá. Điền bảo, “Keo dán sắt…”. Dường như những người sản xuất ra loại keo này cũng không ngờ nó nhiều công dụng đến thế. Hai chị em tôi tỉ mẩn lột lớp keo ra, mảng da non trên bàn tay nó bỏng đỏ nhừ, tươm máu.” (đoạn 1). Sau đó, thị hồi phục nhanh chóng làm hai đứa nhỏ ”ngây ngất”? Thiệt… biết cách ”dùng cây viết mà thay cho bác sĩ, lấy mực đen mà thế chỗ nhà thương”! Đã vậy, người đàn bà này đủ sức ”chài”, ”chơi”… cha hai đứa nhỏ và dư ”power” để… hiến thân mình cho gã cán bộ tên Năm mà giúp gia đình Điền thoát cảnh vịt bị họ bắt đi thiêu hủy. (Cách giải quyết đó cũng đâu là ”cứu cánh” cho chuyện bệnh dịch cúm gia cầm mà chỉ tăng thêm sức nặng cho một tác phẩm cố tình đưa công đoạn ”kiếp làm đĩ” vào đây! Sau đó, ta thấy những người thi hành bắt vịt vẫn đến).

+ Với nhân vật mẹ, hai tác giả lại ”ngéo tay” nhau để cho ra một sản phẩm ”Người Mẹ”… không ra gì:

Trong CĐBT:

—– Đoạn 3: NNT cố tình xoáy sâu vào từng chi tiết gợi dục:

Nhân vật chị em Nương, Điền được tác giả… quay cho chóng mặt trong những từ ngữ, hình ảnh gợi tình dục được miêu tả một cách kỹ càng đựng trong cái vỏ ngây ngô, tội nghiệp khi thằng em: ”Giật mình thức dậy mới hay mình ngủ quên trong kẹt bồ lúa, con chó Phèn ngoài hè nôn nóng cào đất rột rẹt chỗ cái lổ chui (Chắc má tưởng hai chị em tôi đi chơi nên chốt cửa trước cửa sau mất rồi). Mà Điền ngồi ém ngay đó, lì ra, không cục cựa, mình nó mướt mồ hôi, không có vẻ gì là nó đang khóc, nhưng nước mắt chảy ròng ròng. Tôi ôm đầu nó, giấu ánh nhìn của nó vào ngực mình.

Đứa mười tuổi quay lưng lại, đứa chín tuổi úp mặt vô áo chị nó, nhưng cả hai vẫn như thấy rõ ràng, trên chiếc giường tre quen thuộc, má oằn uốn người dưới tấm lưng chơm chởm những nốt ruồi. Họ cấu víu. Vật vã. Rên xiết”. (đoạn 3, trang 169). Tác giả nếu không cố ý thì có cần phải viết chi tiết như thế không? Nhà văn tài giỏi thì chỉ cần chấm phá vài nét, người đọc cũng dư hiểu tác giả nói cái gì? NNT đã không là người cầm bút có khả năng sử dụng ngòi bút ”chấm phá vài nét”.

Trong DSTN: PTK có khá hơn khi giảm bớt cường điệu miêu tả dung tục:

—– Đoạn 3: ”Khi tôi đang ngủ thì thuyền tròng thành làm đầu tôi đập vào khung xương gá ván tỉnh giấc. Tôi chưa kịp lật ván chui ra thì đã nghe thấy tiếng thở dốc của mẹ và giọng nói nhẹ, ấm rất quen thuộc, rằng mẹ làm ông ta mệt quá. (cũng… đoạn 3)! Ôi thôi! ”Bà mẹ Gio Linh” cuốc đất trồng khoai của Phạm Duy, ”Huyền thoại mẹ” khi “mẹ lội qua con suối dưới mưa bom không ngại” của Trịnh Công Sơn, ”Mẹ đào hầm” đào “từ thuở tóc còn xanh” của Dương Hương Ly rồi cả đến Mẹ Âu Cơ – bà cố sơ, cố sẩm ngoại tổ, nội tổ của dân Việt cũng được hai tác giả này ném cho quả bom nhiễm vi rút ”sex” khiến họ biến mất vì xấu hổ!

Một thứ tình của vải vóc là vật chất phù phiếm trong CĐBT chạy song đôi với một thứ tình ăn nói ngọt ngào trong DSTN là tinh thần giả tạo, tấn công vào trái tim hai bà mẹ. Ngay lập tức, họ quyết định chọn lựa nhanh chóng là ngã vào vòng tay tình nhân mới tậu vài tiếng đồng hồ. Tình cho không biếu không nên chẳng có ai thật sự rung động. Thứ tình cảm rẻ tiền ấy không đại diện cho nhân cách những người mẹ có lương tâm. Làm gì thì làm, những người mẹ có lương tâm ít khi bỏ con để ra đi không quay về như thế. Nếu có thì cũng không nằm trong những cho tiết vụng về, thiếu trước hụt sau về động cơ chính đáng để sa ngã và để quyết lòng dứt áo ra đi như thế? Những hỏng hóc vì thiếu tính tư tưởng này, chúng có nhan nhản trong hai truyện ngắn nhất là CĐBT.

Hai tác giả chưa thể làm nên lịch sử văn học mới mẻ gì với cách sắp xếp nội dung ngoại tình rẻ tiền như vậy.

Khác với họ, Vũ Tiến Dũng với truyện ngắn thật giá trị về thân phận người mẹ trong ”Phận bạc” để cho nhân vật bà Thành sáng giá khi bà lúc nào cũng nhớ lời khuyên của người chồng đã quá cố: Trước khi em làm một việc gì, xin em hãy nghĩ đến con chúng ta”. Những gì bà làm đều vì con của hai người: Bà phải ngủ với phó chủ tịch xã mà cầu xin một chữ ký của ông ta để chứng nhận thân phận trong sạch lý lịch của con cho con được đi Tây. Nếu không ngủ với hắn, con bà vĩnh viễn ôm cái lý lịch đen như cột nhà cháy vì ông ngoại là… địa chủ thời đấu tố! Ngòi bút miêu tả của tác giả chỉ có bấy nhiêu mà người đọc hiểu tuốt tuồn tuột: ”Tôi phê rất tốt đấy, chứ không nhạt nhẽo như cái tình của cô đâu! Tôi nghĩ ấy là lần đầu, lần sau chắc chắn cô sẽ mặn nồng hơn” rồi tên phó chủ tịch ký một chữ ký đầy thỏa mãn, cộp cái dấu” cần gì phải thêm những từ ngữ gợi dục như trên? Viết văn “sex” là phải viết như thế mới… “thầy’! Khi nét tâm lý, hành động có điểm gút của nhân vật được tác giả nói huỵch toẹt hết ra như trong CĐBT và DSTN thì chẳng phải là cây bút có tầm cỡ! Như vậy, động cơ đẩy bà Thành vào con đường cùng là vì con cái, vì lý lịch mà đến bây giờ, lý lịch là một ranh giới không thể xóa bỏ khi xét tư cách, xét đạo đức, đề bạt khen thưởng, để phong chức hay lên lương cho những ai có liên quan. Sự chung đụng bất đắc dĩ đó không phải là sự sa ngã mà là sự hy sinh thầm lặng nhưng vô cùng cao cả mà ta vẫn thấy chói sáng trong nhân cách trong những người mẹ Việt Nam.

Hình ảnh và nhân cách tuyệt vời này đã bị hai tác giả CĐBT và DSTN dùng trí óc bệnh hoạn, đẩy lùi thời đại, xóa mất tích!

+ Hai tác giả cùng nhau ”thống nhất” cho nhân vật nữ chạy ra khỏi… ghe bầu là gặp một lũ côn đồ hiếp dâm tập thể đón sẵn?!

Trong CĐBT:

—— Mâu thuẩn trong dàn dựng chi tiết: Ngày thường ở những nơi cha con Điền – Nương cấm sào, tác giả vẫn cho ta thấy con người ở chung quanh: Những người chăn vịt, những người đàn bà, đàn ông sống ven đê, những ngôi nhà có ti vi ra rả phát tin ngày đêm, những toán con trai gái chơi đánh trận giả, trốn tìm, những me đĩ từ thành thị xuống thôn quê… Xem ra, cái chỗ chăn vịt đâu có phải là một ”cánh đồng hoang” thời Hai Lúa? Những người lao động trong những cái chòi ven đê ở đâu? Những người sống quanh đó mua bán cá mắm, chăn vịt, bán vải cũng đâu mất hết? Họ biến mất trong bàn tay tác giả như một màn ảo thuật để tác giả dọn đường cho một cảnh hiếp dâm man rợ sắp đến?

Kẻ hiếp dâm bao giờ cũng chọn thời cơ và thời gian thuận tiện để hiếp những cô gái đi một mình trên đường vắng và thường thường là ban đêm. Trong CĐBT, chúng có thể hành hung người cha và hiếp cô con gái ở ban ngày, trước mặt người cha thì coi như đây không phải là đám hiếp dâm bình thường mà là một tổ chức hiếp dâm có băng đảng hẳn hoi, côn đồ thấy rõ như thời Nguyễn Du miêu tả: ”Người nách thước, kẻ tay đao. Đầu trâu mặt ngựa ào ào như xôi”. Xã hội thời 2005 nào có khác chi xã hội thối nát thời phong kiến trong cách nhìn của hai tác giả? Hiện thực xã hội ngày nay có phải là thời đại ”côn đồ trị” vậy chăng?

Một xóm đồng như dửng dưng, lạnh ngắt với tấm lòng ”thương người như thể thương thân” của người Việt Nam?: ”Mặt trời le lói ánh sáng trở lại khi trên đồng chỉ còn hai thân thể nhàu nhừ” (đoạn cuối). Như vậy, hai nhân vật với hai thân thể đã ”nhàu nhừ”: Một người cha bị đánh, bị nhận nước bùn cũng sắp… trăn trối. Một người con gái bị hiếp đến chết như thế ở trên cánh đồng có ti vi ra rả, hết một đêm tới sáng mà vẫn không ai phát hiện, chẳng ai đếm xỉa? Những người làm đồng lười ra đồng? Những người lùa vịt còn ngủ nướng? Những người đàn ông làm lụng ven đê đã chuyển nghề? Những kẻ chơi trò gường chiếu cũng ”bỏ đao thành Phật” hết hay sao mà cánh đồng vắng như cánh đồng ma? Không lẽ cánh đồng với mùa lúa ”rực vàng” như tác giả đã tả nhộn nhịp hẳn lên mới đó đã được NNT ”úm ba la” tạo ra ngọn sóng ma (Freah wave) nuốt mất cánh đồng đang mùa nhộn nhịp! Ngọn sóng ma đó, mỗi ngày, nó… xơi tái, xơi lụi sống mỗi chiếc tàu trên biển cả mênh mông mà không sao trở tay kịp, còn dễ sợ hơn những cơn sóng thần Tsumani. NNT đã mang con sóng ma ấy vào CĐBT để cho nó nuốt mất sự lương thiện của xóm làng Cà Mau? Ác chi ác thế?: ”Bây giờ, gió chướng non xập xoè trên khắp cánh đồng Bất Tận (tên này tôi tự dưng nghĩ ra). Ven các bờ ruộng, bông cỏ mực như những đường viền nhỏ liu riu làm dịu lại mảng rực vàng của lúa. Rất thính nhạy, (như kên kên ngửi được mùi xác chết), đám thợ gặt đánh hơi kéo đến, những người nuôi vịt chạy đồng lục tục ở đằng sau.” (đoạn cuối, trang 208). Tác giả CĐBT đã miêu tả những người thợ gặt không khác chi bầy ”kên kên” thèm ”xác chết” (”xác chết ”được ví von là những ”mảng rực vàng của lúa”?). Một cái nhìn về người lao động vô cùng bệnh hoạn và vô lương tâm của một tác giả đang… lềnh bềnh ”nổi tiếng”? Từ ”đánh hơi” mà cô ta dùng cho người thợ gặt cũng nào có hàm ý sạch sẽ gì? Người ta nuôi chó đánh hơi. Xem người như chó, ví chơi, nực cười! Vậy mà khối người đã khen kẻ biến con người lao động thành chó, thành kên kên trong cái vỏ bộc nhân tính cùng mình, khen một cây bút cho mình ăn ”xác chết” (luá vàng óng ả đấy)? Chao ơi! Vũng sình nhân loại chình ình ở đây! Ôi trời, văn với chương! Ngữ với nghĩa!

Bầy vịt vẫn sống nhăn theo chân người nuôi vịt đồng ”chạy lục tục ở đằng sau” nào có bị chôn sống hết đâu mà có người chăn vịt ở đoạn 6 tự tử? Vậy bầy vịt nào bị chôn sống? Bầy vịt nào còn chạy lục tục đằng sau? Thông điệp của NNT qua việc hình thành nội dung trên là cái gì đây? Hỏi ai có thấu nỗi lòng này chăng?!

NNT với những nội dung tưởng chừng hấp dẫn mà lại hư cấu những tình tiết và chi tiết ngược ngạo, mất tính người buồn cười đến như vậy? Hình như đó là tính cách xây dựng câu chuyện của cô trong quá trình sáng tác?

Trong DSTN:

—–Tác giả ”rút kinh nghiệm” nên cho nhân vật chạy ra một mình nhưng lại bỏ quên con chốt cản là thị Hến – dì ruột ở nhà! Những băng đảng này có từ hồi nào mà chính quyền, dân địa phương không hề hay biết để đề phòng hay… thột cổ? Hay có thể băng đảng này chỉ mới thành lập ngay sau khi hai cô gái chạy ra cánh đồng? ”Khi tôi tỉnh lại đã thấy nằm trong lòng thuyền, cô Hến đang hì hụi làm gì ở bếp cuối đuôi thuyền. Còn cha, ông ngồi cạnh bậu cửa phía khoang mũi, hai chân buông dưới sạp, tay vê vê điếu thuốc lào, như ngày nào mỗi khi mẹ tôi đi chợ về mua cho ông lạng thuốc, ông quay người lại khen mẹ mua thuốc ngon. Đêm qua, cha tôi ngồi im phắc, chong chong đèn, thức trắng đêm. Ông nhìn tôi xanh lướt, bấy dậy như cua lột gặp bão. Ngọn đèn chai lù mù hắt bóng ông lên vách cong mui thuyền, chập chờn. Tôi nằm gọn như con mèo vào lòng cô Hến, không còn nước mắt mà khóc nữa” (đoạn cuối). Thử xem, sau một đêm, cô gái kia tỉnh lại đã thấy mình nằm trong lòng thuyền. Như vậy, cô ta bất tỉnh nhơn sự sau khi bị toán đánh rậm hiếp và quăng xuống sông (chi tiết này đại ác hơn chi tiết trong CĐBT). Vậy sao cô biết đêm hôm qua, cô nằm gọn trong tay thị Hến và biết cha khóc suốt đêm, biết cha nhìn mình ”xanh lướt, bấy dậy như cua lột gặp bão”? Cách miêu tả cứ y như thật, tác giả muốn thế nào thì cho thế đấy không coi thời gian, chẳng thấu hoàn cảnh. Lẽ ra, những chi tiết như trên, tác giả phải để cho nhân vật thị Hến chính miệng kể lại cho cháu gái của mình mới đúng. Tiếc thay, PTK đã xen vào nhân vật bằng lối văn độc thoại suốt tác phẩm mà quên đi có những thời điểm khác, nhân vật làm sao mà biết được những gì xảy ra khi mình ”ngủ mê”?

Xây dựng nhân vật bằng lối văn độc thoại phải đứng trên nguyên tắc của ”Tính đối thoại” ( Xưng hô trong tác phẩm: tôi và nó hay tớ và anh hoặc chị và hắn, chàng và nàng… ). Tác giả không nên lạm dụng nhân vật chính để xen vào đó nói hết nét tính cách, tình tiết sự việc, chi tiết thể hiện của nhân vật khác mà hãy cho các nhân vật khác tự nói với nhau. Có thế, nhân vật mới được người đọc đánh giá khách quan.

Xây dựng nhân vật không có động cơ hành động coi như nấu một nồi canh chua mà… ngọt! Trong hai truyện ngắn, hai tác giả hầu như quên phắt những nguyên nhân, động cơ của từng nhân vật khiến cho nhân vật đó cứ loay hoay rồi hành động bừa theo ý tác giả.

Trong nhóm hiếp dâm, ta cần phải hiểu động cơ nào khiến những đứa con trai mới nứt mắt lại sớm lao đầu vào vũng sình dâm ô như thế? Chúng vô học? Vì sao? Nghèo? Nghèo thì đi lao động để kiếm cháo chứ ai đi … xơi… gái cho đỡ đói? Con đường dẫn đến sai lầm, hư hỏng chính là ”thị dâm” với phim sex, truyện pha sex mà ra đấy! Biết đâu, có nhóm trẻ đọc được CĐBT, DSTN bày vẽ cách hiếp dâm rồi lại đi… hiếp dâm những cô con gái sống trong khuôn khổ chỉ toàn là… rên rĩ, cấu xé, vật vã… Một ngày không xa nữa, ai dám không nói sẽ có những cảnh loạn luân vì không kiềm chế được tình dục bộc phát do lâu ngày tích lũy? Nước đầy thì phải tràn. Thèm khát thì phải liều. Văn với chương pha đậm sex thiệt như diều gặp gió! Cuối cùng, ”Quê hương” của Tế Hanh, của Đỗ Trung Quân, của Giang Nam… có dòng sông êm đềm, có tiếng hò ngọt ngào, có những chùm khế ngọt, có con diều bay lượn, có tiếng đàn ngân nga, có con ve sầu gọi nhớ, có tình mẹ dạt dào… đã được hai tác giả CĐBT và DSTNdạt vào vũng… trâu để thay bằng: Côn đồ, băng đảng, nghèo nàn, vô giáo dục, hủ lậu, kém văn hoá, dung tục, thiếu nhân cách và mất tính người?

Một tác phẩm không có Tính dân tộc, Tính nhân dân, Tính giáo dục, Tính thẩm mỹ như trên liệu lấy tính chất nào của lý luận văn học mà làm thước đo giá trị tác phẩm? Tiếng kêu ”SOS” duy nhất theo bản năng tự vệ tự nhiên của con người còn sót lại theo tính cách nhân vật cũng bị tác giả… bóp cổ!

b. Tóm tắt nội dung hai tác phẩm như sau:

Tưởng như hai tác giả đang miêu tả hiện thực xã hội thối nát nhưng thực chất là họ đã miêu tả một cánh đồng đĩ điếm và dòng sông trụy lạc do tác giả… hư cấu đến … bệnh hoạn từng loại người:

– Về những người sống lênh đênh trên sông nước ”không chốn nương thân” vì họ không muốn chấp nhận hiện thực chứ không giống những người lao động thực thụ trên đồng, trên sông yêu nghề và quý trọng cuộc sống gia đình.

– Về những hạng đàn bà… bị nhặt, bị bỏ hoặc bỏ nhà theo trai ”nương bóng tùng quân” đểu giả để làm đĩ. Tình cảnh của họ không do xã hội hay hoàn cảnh đưa đẩy mà do ý thức cá nhân muốn thành ”trái sầu riêng”, ai có điên thì… cắn miếng!

– Về những người con gái ngu đần đến mức không tưởng được ở năm hai ngàn lẻ này. Họ cái gì cũng biết nhất là tình dục nhưng… chậm tiêu ở sự dậy thì của ”lứa tuổi thích ô mai”!

– Về những cảnh hiếp dâm giữa ban ngày, ban mặt rặt như phim… Tàu với những nhân vật đang ở lứa tuổi ”đi bất cứ nơi đâu khi tổ quốc cần”!

– Về những cảnh người lớn sinh hoạt tình dục hay làm bậy, con nít nhìn thấy như diễn màn sex cho… tăng phần hấp dẫn câu truyện hư cấu quái đản này để ru hồn về ”điệu ru nước mắt”!

– Về quê hương, con người của nhân vật cũng như của tác giả đều nghèo nàn, bẩn thỉu, xấu xa, suy đồi, không sức sống “không chốn nương thân”.

2. Về nhân vậtCách xây dựng tính cách từng nhân vật giống nhau như… hai giọt nước:

a. Nhân vật: Là những người (chính diện, phản diện, trung lập) được xây dựng qua có thật và hư cấu trong vai trò phản ánh cách nhìn nhận sự việc và cách giải quyết vấn đề cũng như lập trường quan điểm sáng tác của tác giả.

Trong CĐBT và DSTN có những nhân vật như sau:

– Nhân vật chính là nữ, sống vùng sông nước. Có cha, không mẹ (mẹ sa ngã dễ dàng vào đàn ông và bỏ con) và cuối cùng bị hiếp dâm tập thể.

– Là những nạn nhân của xã hội nhưng thật sự họ chỉ là những người hư hỏng được hư cấu một cách cẩu thả, không điển hình cho lớp người ”sống mòn” trong một xã hội đang cố gắng đi lên ”xoá đói, giảm nghèo, nâng cao dân trí, lập chí tu thân”:

– Là người đàn ông làm cha nhưng không ra cha như cha hai chị em Điền hoặc cha của nhân vật ”tôi’. Nhân vật ”người cha” chẳng quan tâm tới học vấn, tương lai con cái. Họ chỉ biết lê lếch trên dòng sông kiếm ăn và chơi trò gường chiếu. Họ là những người đàn ông tưởng có lòng nhân ái nhặt vợ như trong ”Vợ nhặt” của Kim Lân nhưng thật sự, lòng nhân đạo của họ bị méo mó qua việc chơi đĩ, nhặt. vứt đàn bà, trả thù đàn bà và ăn nói… vô văn hoá với những từ tục tỉu mà tác giả cố tình đưa hết vào tác phẩm như đem một thứ bùi nhùi vào dòng sông, cánh đồng văn học:

Trong DSTN:

– Nhân vật người cha có tính cách nổi bật là chửi tục: ”Vừa nhìn thấy, ông chẳng nói chẳng rằng quăng luôn cả nồi cá xuống sông, xong chửi, bảo tôi là đồ khốn, giống hệt tính cái con mẹ đẻ ra tôi” , ”toi cơm, vô tích sự”, ”học rồi nứt mắt tý tởn”, ”cái mặt mày lại như con đĩ mẹ mày, quân ăn cháo đá bát”, ”loại người gì sống không bằng loài chó”, vạch quần đái””khạc đờm to đúc nút lấy cổ”, ”đổ thức ăn xuống sông”, ”không có cứt mà đổ vô miệng” ”miệng thối như cứt” , ”ném bát cơm vào mặt”, ”bế thốc ném lên bờ”, ”nhặt ai được thì nhặt rồi… vứt trả không thương tiếc”… (đoạn 1, đoạn 5).

Xét về tính cách nhân vật, ”chửi” cũng là một nét tích cách nhưng chửi như thế nào, lúc nào, cái gì, đúng cách chửi thì thành cái chửi của văn học.

Chí Phèo của Nam Cao đã chửi cả làng Vũ Đại ngày ấy, chửi luôn con mẹ nào đẻ ra nó mà vẫn được cho đó là nhân vật của văn học có tính cách vì hoàn cảnh mà nhân vật Chí Phèo đã sống đáng chửi như thế.

Nhân vật người cha trong DSTN đã không phải là nhân vật của chửi bằng văn mà chỉ là nhân vật chỉ văng ra là… chửi!

Nhân vật không có tính cách chửi văn học thì chỉ còn nghe thiên hạ… chửi mình. Chửi nhân vật chính là chửi: ”Mả mẹ cái quân nào… đẻ ra mày?”.

– Nếu nhân vật người cha không mắc tội bạo hành thì cũng thành kẻ làm cha, làm chồng vụng về, vô tích sự:

”Mẹ tôi sáng sáng vẫn te tái cơm cơm nước nước lo cho cha và tôi cùng lời nhắc nhở trước khi cắp chiếc rổ lên bờ đi chợ. Rằng hai cha con ở nhà chờ bà chợ về cơm nước, đừng sợ muộn mà tự nấu nướng lấy rồi cả nhà lại phải ăn cơm sống”. Người cha: Biết kho, biết ”thưởng thức” món cá mể nhưng chẳng biết tí gì nấu cơm. Vậy thì cuộc đời thằng cha này muốn có cơm ngon thì cần đàn bà bên cạnh. Đàn bà là thứ để ”giải quyết sinh lý” và ”phụng sự nấu ăn” như con ở. Vậy mà hai thứ ”béo bổ” này đến tay, hai cha cũng… ẩy đi chỗ khác để rồi ăn cơm sống. Con gái miền quê cứ năm tuổi là biết dọn cơm, bảy tuổi là biết nấu cơm. Vậy mà ở chung với thằng cha… vụng về nên chín mười tuổi tuổi cũng cứ… đởn người ra, biết ăn không biết nấu thật là xấu cả họ cả hàng cả hang cả hóc! Con cái nhà vùng sông nước sao cứ y như tiểu thư đài các! Bởi thế, khi lớn lên, họ thành những người đàn bà chỉ sống bằng nghề đĩ điếm ở trong một thời đại có vô số công ăn việc làm dù đồng lương còn ở mức độ chưa cao nhưng vẫn đủ sống cho những người lao động chân chính. Họ vô tâm khi bỏ rơi con cái và dễ sa ngã vô lý với những người đàn ông ”mày râu nhẵn nhụi”. Họ chỉ là hạng người sinh ra như để làm trò hề cho đàn ông và chài mồi đàn ông ăn chơi đàng điếm, vô liêm sĩ. Một xã hội được tác giả ”bói một quẻ” xanh rờn trong tương lai. Ngao ngán quá!

Trong CĐBT:

– Người cha có lẽ mắc chứng bệnh tâm thần thích hành hạ người khác: ”Ông ‘thường đánh chị em tôi’, (đoạn 4, tr 176). ‘Cha đưa chị một ít tiền ngay trong bữa cơm, khi nhà đủ mặt, ‘Tôi trả cho hồi hôm…’. Rồi cha điềm nhiên phủi đít đủng đỉnh đứng lên, sự khinh miệt và đắc thắng no nê trong mắt. Chị nhét tiền vào trong áo ngực, cười, ‘Trời ơi, ba mấy cưng sộp quá chừng’ (đoạn 2) ‘cha ơ thờ, lạt lẽo’, ‘Cha ghé một chợ nhỏ đầu xóm kinh, biểu chị lên mua một ít củ cải muối đem theo. Người vừa khuất trong tiệm tạp hóa, cha cười. Chị em chúng tôi mãi mãi không quên cái cười đó, nó vừa dữ dội, đau đớn, hoang dã, cay đắng, nghiệt ngã. Cái cười thật dài, riết lấy khuôn mặt cha, làm mắt cha hơi lồi ra, ánh lên như có nước. Cha quăng đồ đạc của chị lên bờ vung vãi. Và nổ máy cho ghe đi”. (đoạn 5, tr 186-187).

Đánh đập cũng là một tính cách khắc họa nhân vật nhưng đánh như thế nào? Đánh hợp hoàn cảnh, nhân cách của nhân vật thì thành tính cách đánh của văn học.

Nhân vật Kiều cũng bị lũ côn đồ đánh cho mấy trận tan hoa, nát nguyệt nhưng đó là tính cách mà những nhân vật côn đồ đó trong xã hội hủ lậu phải đánh những ả thanh lâu nào dám trốn, dám chống cự với đám tú ông, tú bà.

Khắc họa tính cách nhân vật chính diện hay phản diện là để người đọc tìm thấy giá trị của sự tốt, xấu, thương, ghét mà theo hay tránh.

Nhân vật người cha trong CĐBT đánh con vì con giống… mẹ chớ không phải ”ba thương con vì con giống mẹ” thì người cha này coi như… điên. Nhân vật Tế điên cũng đâu điên kiểu ấy! Nhân vật điên thì có đánh tới gãy thanh sắt cũng chẳng được coi là cách đánh bằng văn mà chỉ là nhân vật có văn bằng đánh… tâm thần. Đánh không… hay, không tác dụng dạy dỗ cũng coi như tự đánh mình. Tự đánh mình cũng như đánh vào: ”Loại cô hồn các đẵng, hà bá trôi sông nào… phọt ra mày?”.

– Nhân vật đàn bà cũng bị tác giả ”chôn sống nhân cách” như người ta chôn sống gà vịt hay chài hết cá con trên sông:

Vô lý thay cho những hạng đàn bà có một mái ấm gia đình, có tài sản nhưng tất cả ”đều cun cút tin và yêu” vào người đàn ông có trái tim thù hận: ”Có người vừa bán xong cái quán nhỏ của mình. Có người vừa nói xong những lời dứt tình với chồng, con. Có người vừa phũ phàng chia xong gia sản, có cô gái sắp về nhà chồng, củi to củi nhỏ chất thành giàn ngoài chái… Hết thảy đều cun cút tin và yêu. Cha mang họ đi một quãng đường vừa đủ để người ở lại nhìn rõ chân dung của sự phản bội, sau đó người đàn bà bị hắt lên bờ. Con đường quay về bị bịt kín.” (Đoạn 6, tr 189-190)

Sáng sau, gặp ở quây vịt, cha tôi cười, hơi giễu cợt, ‘Sao, hồi tối vui không? Chắc họ tưởng cô là vợ tôi nên hứng thú lắm hả? Cứ để họ nghĩ vậy… ‘. Chị ngó trân vào cha, rồi day qua tôi, chị để rớt từng lời:

– Má cưng ác một, nhưng người cha này của cưng ác tới mười”. (đoạn 7, tr 204). Người đọc có thể tưởng tượng ra một Sở Khanh với ”hình dung chải chuốc, áo khăn dịu dàng” mới có khả năng chinh phục đàn bà. Người cha trong CĐBT chẳng hề được tác giả trang bị cho ra giống sở khanh đó thì làm sao có đủ lực hút để tất cả những người đàn bà từ cô gái sắp về nhà chồng đến kẻ có chồng con, tài sản hẳn hoi quay quanh ông như những vệ tinh quay chung quanh mặt trời? Cách trả thù của ông ta nhắm vào tất cả đàn bà từ thượng vàng tới hạ cám với mục đích ”hắt lên bờ” và ”cho họ nhìn rõ chân dung của sự phản bội” thật là… khác người thường. Khác người thường thì chỉ có người không bình thường mới điên điên như vậy làm như mình sinh ra là để trị tội đàn bà. Đàn bà nào mà người đàn ông trong CĐBT muốn ”hắt”? Như vậy, tác giả đã cho nhân vật người cha này có cái quyền ”thay trời hành đạo” trừng trị những người đàn bà phản bội vì họ dám bỏ chồng theo đàn ông? Tư tưởng này đã giết chết những mầm mống tốt đẹp trong CĐBT. Tác giả đã nhập chung lại sự phản bội của người đàn bà bao gồm cả sự bứt phá đòi quyền tự do và bình đẳng trong gia đình với những người đàn bà ham hố những lời dụ dỗ ngon ngọt của đàn ông hạng sở khanh. Đoạn văn dưới đây cho ta thấy những mâu thuẩn trong cách nhìn nhận, kết luận một vấn đề có tính chất luân lý: ”Cha không tốn nhiều công sức cho việc chinh phục (Những người đàn ông quê mùa đã tự tay đẩy người đàn bà của mình đến với cha, bằng nhiều cách. Họ thích uống say, họ thích dùng tay chân để tỏ rõ uy quyền. Mệt nhọc làm lụng trên đồng, người đàn ông đã trở nên khô cằn, có khi cả đời, họ không nói với phụ nữ một câu yêu thương tử tế. Họ không biết vuốt ve, âu yếm, khi cần, họ lật cạch người phụ nữ ra và thoả mãn, rồi quay lưng ngủ khò)”, “Cha làm chuyện đó thì cũng giống như mấy con vịt đạp mái…” (Đoạn 6, tr 190).

Té ra, những người đàn bà đó chạy theo người cha là vì các ”đức lang quân” đã đẩy họ ra khỏi tầm tay, khỏi mái gia đình ”bằng nhiều cách”: ”Họ uống rượu say, dùng tay chân (thượng cẳng tay, hạ cẳng chân), khô cằn vì làm lụng, không nói được một câu yêu thương tử tế, không biết vuốt ve (chuyện gối chăn… dở ẹt!)”. Nếu có thật như vậy thì đáng đời cho những thằng đàn ông trong đó có người cha của Điền – Nương. Ông ta cũng là kẻ đã đẩy vợ mình vào tay thằng bán vải vì những cách thức như trên. Những người đàn bà dám vùng dậy, ”bẻ chiếc còng số 8” của chồng, thoát ra khỏi sự đày đọa thể xác và tinh thần nói trên là những người đàn bà… anh hùng! NNT đã không xây dựng nổi nhân cách người đàn bà anh hùng đó. Cô đã để chúng vuột khỏi tay mình một cách dễ dàng khi để cho nhân vật người cha (kẻ có lỗi) kết tội những người đàn bà đó là phản bội. Kẻ có lỗi thì chẳng bao giờ có cái quyền kết tội người khác. Nhân vật người cha được tác giả cho quá nhiều quyền hành trong gia đình, trong xã hội. Tiếng nói của nhân vật chính là tiếng nói của tác giả. NNT đã lầm lẫn rất nhiều khi hư cấu những tình tiết, chi tiết đầy mâu thuẩn trong CĐBT. Những mâu thuẩn đó đã thành con dao hai lưỡi hướng về phía người đã đẻ ra chính nó.

Hình ảnh một người đàn ông dung tục, không tốn công sức chinh phục, không có tiền bạc, không có tình yêu vậy mà khối đàn bà… bị tác giả… móc mù cặp mắt để phù phép biến họ thành những con thiêu thân. Chỉ có kiếp phù du – con thiêu thân – mới có thể lao mình vào chỗ chết! Miêu tả nét tâm lý người đàn bà dám bỏ chồng, bỏ con cái, bỏ danh dự, tài sản để chạy theo một người đàn ông… không ra gì coi bộ đoàn tàu lửa của CĐBT chạy… trật đường rầy! Khi xe lửa trật đường rầy, hậu quả không lường cho những người vô can đang ở xung quanh bởi một câu: ”Họa vô đơn chí”! Vậy thì NNT có nhớ khi chính mình xây dựng những nhân vật đàn bà có chồng ngày đi làm, đêm về chơi trò gường chiếu ở ven đê, ở ngoài đồng (hai chị em Điền – Nương đi mua rượu cho cha, thấy tuồn tuột) mà họ trong lều chỉ biết ”thắt lòng lại” hay không? Những người này không dám bỏ chồng nên không mang tiếng phản bội? Họ không mang tiếng phản bội thì người chồng phản bội. Như vậy, hai đoạn văn, hai tình tiết, nhiều chi tiết trái ngược nhau để hình thành: Thế nào là sự phản bội? Tác giả cho người cha có quyền trừng trị thì coi như tác giả đứng về phía người đàn ông dù đó là người đàn ông phản bội. Còn lại là người đàn bà… ôm cái phản bội vào lòng như ôm… cái trứng ngỗng trong nhân cách!

Thông điệp này, NNT đã mang đến cho người đọc như vậy có thỏa đáng hay chưa? Cô đã không quan tâm đến điều đó. Cái mà cô muốn nhấn mạnh và nhắc đi, nhắc lại nhiều lần khi có thể đó là xen sắc dục vào tác phẩm vô điều kiện. Cố tình thay! Đoạn văn trên vẫn có những từ ngữ góp phần cho người… thị dâm với ”lật cạch người phụ nữ ra và thỏa mãn”. Coi như hễ mỗi đoạn, tác giả cứ thảy vài từ, vài câu, vài ý để miêu tả tình dục như chốt lại ”tình dục không gì xấu”. Không gì xấu mà chồng mất vợ, vợ mất chồng. Không gì xấu mà đàn ông có bao nhiêu tiền thì vì thoát không khỏi sự chài mòi như nghề chài cá, như nghề chăn vịt đều răm rắp đưa hết cho cuộc vui gường chiếu. Tình dục không tội lỗi mà người con trai nứt mắt, đánh mất lương tâm của một đấng ”trượng phu”, đàn ông đánh mất đức độ của người ”quân tử”. Con gái bị lấy cắp chữ ”Trinh”. Phụ nữ bị lường “tiết hạnh”! Tất cả những màn sex trong tác phẩm được nhân vật Điền nhận xét về cha mình: ”Giống như mấy con vịt đạp mái” nhưng sau đó, chính hai nhân vật chị em Điền lại thấy con vịt đạp mái sao mà êm ả? (cũng mang cái sex từ con vịt qua con người). Hóa ra, người cha vô tình mà lại có tình? Một thứ tình cảm quái đản, bệnh hoạn của tác giả ban cho! Tình dục không xấu nên có thể thỏa thuận trao đổi như thị Sương theo tâm ý của tác giả là một hy sinh tốt đẹp? Cách xây dựng tình tiết đem thân xác để trao đổi, mua bán trong CĐBT còn non nớt và cần học hỏi ngay ở tác phẩm quê nhà, đừng nói chi cố chạy theo những cây bút về tình tiết đó của thế giới. Vô tình mà tác giả cũng cho người đọc rõ bản chất của thị Sương: Chơi trò gường chiếu mãi, chị ta ”ghiền” nên ”thằng Điền thì chạy theo chị, còn chị thì chạy theo cha”! Ghiền đàn ông như kẻ nghiện ghiền thuốc phiện coi như… hết gỡ rồi và hành động tưởng cao cả khi thị Sương đem thân mình mặc cả với tên Năm cán bộ để cứu vịt thì coi như vì thị ghiền mà nhào vô hắn chớ hy sinh cái quái gì?

Vì không xác định được sự trong sáng có giá trị trong việc nêu lên một quan niệm tình dục nên tác giả hết đi vào mâu thuẩn này đến mâu thuẩn khác.

Tóm lại:

Khắc họa tính cách nhân vật cha mất tính người, hay tính cách của bọn hiếp dâm trong CĐBT, DSTN, hai tác giả cũng quá đà và bệnh hoạn:

Các nhân vật: Người cha, lũ người đánh ghen, chị xóm Bầu Sen, lũ hiếp dâm… trong hai tác phẩm có hành động thích hành hạ người khác giống như người bệnh hoạn mà bác sĩ Nguyễn Đức Ý với ”Bạo hành” (machsong.org) đã nghiên cứu như sau:

1- Bạo lực. Thượng cẳng chân, hạ cẳng tay, không vừa ý, cứ nện cho một trận là cạch đến già. Hành động có mục đích gây thương tích cho nạn nhân như đấm, đạp, xô đẩy, tát, nắm tóc kéo lê, vặn cổ tay, đâm bằng dao…

2- Lạm dụng tinh thần. Nạn nhân bị nghe những lời khủng bố đến nỗi bị hoảng loạn tâm thần… diễu cợt những vụ tình ái riêng tư.

4- Lạm dụng tình dục. Cưỡng bách làm tình, dầy vò bộ phận sinh dục… coi vợ như một thứ đồ chơi… không quan tâm tới nhu cầu sinh lý của vợ.

6- Hăm dọa cho sợ hãi bằng lời nói, cử chỉ cũng như khóe mắt; đập phá đồ đạc để thị uy, đánh chó chửi mèo.

7- Hành động quyền uy, độc tài. Chồng chúa vợ tôi, coi người phối ngẫu như tôi tớ, mình như chủ nhân ông của lâu đài, độc đoán mọi việc lớn nhỏ.người phối ngẫu phải liên tục ra tòa vì những lý do không đâu như trễ nãi trả tiền trợ cấp, không cho thăm con vì bị gán cho là người mẹ bất xứng.

Những yếu tố làm tăng nguy cơ bạo hành.
1- Sự nghiện ngập. Kết quả nhiều nghiên cứu cho hay, có đến một nửa trường hợp bạo hành là do người nghiện rượu gây ra. Khi say, lý trí bị tê liệt, họ có những hành động không hợp lý. Nhưng đôi khi họ cũng giả say hành hạ vợ để tránh lưới pháp luật.

2- Ghen tuông. Người chồng thường buộc tội vợ dan díu lăng nhăng với người khác, đôi khi vợ có bầu với mình nhưng cứ ngược ngạo nói là con người nào đó rồi hành hung vợ.

3- Gia đình có khó khăn tài chánh, công việc của người chồng có nhiều trở ngại, căng thẳng, nội tình xáo trộn vì bệnh tật, vì mâu thuẫn giữa bố mẹ, con cái.

4- Một số người còn ôm lấy cái quan niệm cũ xưa cho rằng vợ con là sở hữu của họ, muốn chứng tỏ họ là chúa, nên khi chỉ một bực mình nhỏ nhặt là họ mang vợ ra hành hạ. Nhiều người không cần nại lý do, muốn hành hung lúc nào là làm.

5- Có người khi còn bé chứng kiến bạo lực xẩy ra giữa bố mẹ rồi cho sự hành hung vợ là chuyện bình thường trong mọi hôn nhân.”

Như vậy, hai người cha, những kẻ đánh ghen hay lũ hiếp dâm trong hai truyện ngắn sẽ được xếp vào loại bạo hành nào và mục đích của tác giả xây dựng nhân vật bạo hành như vậy có tác dụng gì trong việc vun đắp một mái ấm gia đình, xã hội hay chỉ tạo ra nhân vật rồi mượn nhân vật để… mắng nhiếc chế độ nào đã ”đẻ” ra… thứ trời đánh, thánh đâm đó? Người cha này không mắc bệnh tâm thần như nhân vật ông Dụng trong truyện ngắn ”Bệnh nhân tâm thần” của Ma Văn Kháng nhưng tâm sinh lý thì lại bệnh hoạn không biết ”dĩ tĩnh chế động” như nhân vật Dụng mà lại trược vào dòng sông trụy lạc, không lối thoát vì mình không chịu làm kiếp nhộng cắn kén chui ra thành tằm chứ không phải xã hội không mở ngõ cho mình đi đứng đàng hoàng.

Hai tác giả đã để cho nhân vật người cha mắc bệnh ”bạo hành” trong gia đình lan ra tới ngoài xã hội dễ dàng đến phi lý.

Nhân vật chính đều là nữ mang một… gien có cặp nhiễm sắc thể thứ 21… dư một chiếc:

– Ngu ngốc với tuổi dậy thì nhưng sành tâm sinh lý đàn ông:

Ở thế kỷ phim sex lan tràn, ti vi nhan nhãn, vi tính tràn lan, di động phát ngán mà không có chút kiến thức về nữ giới! Có hay không? Có thể có nhưng cách viết của tác giả về tâm lý thật vụng về nếu không nói cố tình làm cho người đọc thương hại, tội nghiệp

Vì viết theo cảm tính nên những cô gái trong hai truyện ngắn đều được tác giả… chiên xào thành nạn nhân của những vụ hiếp dâm dễ ợt.

Trong CĐBT: Ta hãy đọc lại một đoạn văn lũng nhầy: ”Ba người họ quây lấy tôi, quần áo vẫn đẫm bùn, mặt mũi sưng sỉa. Họ hơi ngỡ ngàng, khi nhìn thẳng vào tôi, một đứa gầy trạc thằng Điền lau dãi ròng rãi trên khoé miệng, thảng thốt, ‘con nhỏ đẹp quá, mày’. Tôi coi đó là lời phán quyết cho mình. Giọng điệu của hắn giống như đang tấm tắc trước một món hàng ngon mắt. Và món hàng bị ghì ngửa trên mặt ruộng bì bỏm nước. Tôi ngạc nhiên thấy bầu trời im sẫm. Mênh mông. Không biết đã tắt nắng hay mặt trời không vói được ánh sáng đến nơi này? Hay những khuôn mặt nghèo đói, dốt nát tăm tối đã che khuất nó? Ngoái nhìn về phía cha và thấy ông lầm lũi đằng xa, tôi mong ông đừng quay mặt lại. Sau đó thử chống cự một lần, rồi thôi, sự vùng vẫy chỉ kích thích lòng ham muốn. Tôi không muốn bị đè nghiến, bị vùi nghẽn trong bùn.’‘ (đoạn 7). Sự quan sát hiện tượng thiên nhiên ảnh hưởng tới tâm sinh lý cô gái sắp bị hiếp tập thể của tác giả cũng… khác người! Khi bầu trời sẫm, tức là trời có mây đen. Khi bầu trời có mây đen thì bầu trời sẽ tưởng chừng rất thấp. Trong ”Tuyết trắng”, nhạc sĩ quá cốTrần Thiện Thanh tinh ý khi viết: ”Mây giăng thật thấp. Mây đan lụa trắng. Mây pha màu nắng… “. Bầu trời khi thấp mà màu đen nữa thì ủ dột vô cùng! Người ta không thấy mênh mông mà chỉ cảm giác trời sắp… sập xuống, sụn xuống, đổ xuống! Trời ”mênh mông” chỉ có khi bầu trời bao phủ một màu xanh vô tận mà đường chân trời tiếp nối đường chân trời đến… bất tận! Tác giả cho tính từ chỉ không gian ”Mênh mông.”’ một mình, một chiếu nên không biết mênh mông này ngụ ý cái gì đây giữa một ”bầu trời im sẫm” (”bầu trời im sẫm” không rõ nghĩa khi coi ”im sẫm” là một tính từ. Hai tính từ này phải có dấu tách câu. Chỉ có thể viết ”bầu trời đen sẫm” hay ”bầu trời im, sẫm” theo ý tác giả. Kết cấu này cũng chẳng hay ho gì!) Từ đó, khả năng phân tích tâm lý của tác giả cũng… mênh mông với cái gì là ”tầng tầng lớp lớp những vỏ bọc”: ”Bọn chúng hơi khó chịu trước một đứa con gái yếu ớt và câm lặng. Sự hưng phấn giảm đi ít nhiều, đến nỗi, chúng tỏ ra đờ đẫn, nghi hoặc khi bóc trần tôi ra. Tôi nhìn chúng, cười cợt, ‘Chúng mày có lột bỏ có trăm có ngàn, tầng tầng lớp lớp những vỏ bọc, cũng chẳng bao giờ thấu đến tận tao”. Ý nghĩ đó làm tôi bớt nhói cho nông nỗi này’ ”.(đoạn 7).

Thử nghĩ: Người chị của nhân vật Điền ngờ nghệch với tri thức khoa học về tuổi dậy thì của mình và khi nhìn thấy bầu trời đen như thấy ”nghèo đói và dốt nát” nhưng lại nhiều hiểu biết, sành tâm sinh lý đàn ông đến mức rành rọt: ”Sau đó thử chống cự một lần, rồi thôi, sự vùng vẫy chỉ kích thích lòng ham muốn. Tôi không muốn bị đè nghiến, bị vùi nghẽn trong bùn”?!

Theo tâm sinh lý học, những kẻ bị cưỡng ép tình dục hay bị hiếp dâm đều lập tức phản kháng quyết liệt hoặc đạp, đá, đấm hay cào, cấu, cắn… để lại những dấu vết trên người kẻ dâm loạn khiến cảnh sát dễ phát hiện và thọp cổ! Tại sao nạn nhân bị hiếp dâm trong hai tác phẩm lại phải ”câm lặng”? mà không gào thét kêu cứu? Không có nạn nhân nào không tự nguyện dâng hiến xác thân mà nằm yên ngoan ngoãn vì ”không muốn bị đè ghiến” như thế cả! Những cử chỉ phản kháng, những lời nói hai hàng mà tác giả ”mớn” cho nhân vật ở trên làm cho người đọc không khỏi nghi ngờ sự ngây thơ, thành thật đến mức bệnh hoạn của nhân vật cũng là sự bệnh hoạn của tác giả? (Trời ơi! Con ma tà qủy ám kia! Mày có thể ”chơi xỏ” má mày cho bả xấu hổ mà… hổ khỏi nhà thì sao mày không dùng cái ma lanh ấy để… đá vào hạ bộ vài thằng là chúng mất hồn… drọt sớm! Đá đi con! Cào cấu đi con! Dùng miếng ”cẩu sực xí quách” đi con! Sao mày nằm ngữa ra chịu đòn như thế hả cái con mắc toi, cái loài mắc dịch, kiếp hà bá trôi sông, cái đồ lộn mồng, lộn giống! Mày dạy em mày tình dục và xác thịt không xấu để bây giờ mày đang… tận hưởng nó phải không ranh con! Trời ơi! Vùng dậy đi! Đá đi! Cắn đi con. Mày không cắn nó thì tao đành phải… cắn mày!) Hà! Nhưng nhân vật Nương đã không chịu hành động gì nữa cả. Nó nằm im để ”cười cợt” trời à!

Có thể, nhân vật nữ chính trong CĐBT đã bị ức chế về những hình ảnh ”vịt đạp mái” của cha mà ngày nào nó cũng thấy nên khi bị lũ hiếp dâm đụng vào người thì bỗng có… cảm giác?! Nhân vật Nương từng nhủ: ”Chỉ có sự giao tiếp giữa thân xác là tôi chưa từng trải qua” (đoạn 7). Cô ta cũng được tác giả lồng vào quan niệm tình dục ở lức tuổi lo học hơn lo tình dục đến mức sành sỏi: ”Tôi không chắc lắm, nhưng dục tình và xác thịt không xấu xa, không đáng khinh bỉ, không phải là nguyên nhân đẩy chị em tôi đến cuối cùng với sự đổ vỡ này” (đoạn 6).

Lời nói này để bênh vực cho thằng em mười sáu, mười bảy tuổi đang lạnh trơ trước những cô gái bỗng dưng bừng tỉnh chạy theo người đàn bà từng làm đĩ trong tay cha mình? Phải chăng là một quan niệm tốt đẹp? Một mối tình Chị – Em trong trắng trong ”Cây tam cúc” của Hoàng Cầm? Không thể nào! Tình dục không xấu nhưng lợi dụng tình dục để ”tự do” viết lách rồi đẩy ngòi viết đi xa quan niệm tốt đẹp của ”Tình dục – Tình yêu” đi liền nhau đều trở thành phản tác dụng. Có lẽ vì nhập một cục lại dục tình xác thịt của sự yêu thương và bị cưỡng hiếp nên cô gái miền sông nước này chịu… nằm yên vì ”dục tình và xác thịt không xấu xa”?? mà tìm cảm giác nào đó để ”bớt nhói nông nổi này” thay vì phải chống cự quyết liệt như một bản năng thiên phú – một phản xạ tự vệ tốt đẹp có điều kiện của con người?

Ối trời! Vậy mà khối người cho đó là sự ”bức phá” bản năng đòi hỏi được giải phóng tình dục? Đâu có ai cấm một người yêu một người làm những chuyện thiêng liêng như én liệng trong bầu trời mùa xuân đó đâu? Với một thời đại ngày nay, ông cố nội trời có xuống mà cấm! Nhưng không ngăn ngừa thì người viết lại ”thừa nước đục thả câu” tạo ra những chuyện tình dục như một bài ca thân xác. Đọc vài dòng đã thấy chóng mày, chóng mặt như con vụ xoay mòng mòng… Mửa!

Bản hành khúc ”dục tình và xác thịt không xấu xa” được cây dương cầm CĐBT tấu lên giai điệu cuối thì có cây vĩ cầm của DSTN hợp âm trở lại ban đầu.

Trong DSTN:

– Nhân vật chính trong DSTN có tính cách khá hơn khi tác giả không ”nhét” vào mồm suy nghĩ tình dục như thế nhưng cũng chẳng có một phản ứng nào khi mình bị hiếp dâm tập thể (giống luôn một từ ”mênh mông” khi sắp bị hiếp dâm): ”Tôi lao ra ngoài, theo cánh đồng trước mặt cắm đầu chạy. Tôi không biết chạy đi đâu, chỉ biết rằng chạy thật xa, xa thật nhanh sự thật mà cô Hến vừa cho biết. Trên cánh đồng đang chờ đổ ải, những thửa ruộng đất phơi nắng vỡ dưới chân, bàng bạc trắng, bước chân tôi trật truội, xiêu vẹo vô định giữa một khoảng không gian mênh mông… Một toán đánh dậm quây tròn, tru tréo như bầy sói săn vớ được mồi. Chúng dằn tôi xuống triền đê. Tiếng cúc áo đứt, tiếng xé vải áo, tiếng lột quần… Trong ánh sáng nhờ nhờ và tiếng thở đứt quãng, tôi nhận ra có một khuôn mặt đứa trẻ chăn trâu ngày trước chuyên rình, nhìn trộm tôi tắm dưới sông. Có cả mùi máu tanh tanh bọn con trai leo cành bàng ngã rơi xuống sông ngày nào bị gãy tay. Khi tất cả đã mệt nhoài vì no nê, thỏa mãn, chúng hè nhau đứa cầm tay, thằng túm chân ném tôi xuống sông…” (đoạn 5). Cô gái nghe thị Hến thuật lại sự thật về cuộc đời mẹ, đời mình, cô ta đã có phản ứng chạy ra khỏi nhà thị Hến liền dù phản ứng đó không hợp với tâm lý tuổi của cô. Vậy tại sao đứng trước một lũ người xúm lại toan hiếp mình thì cô ta lại không có được một tiếng kêu la hay vùng vẫy, chống cự theo bản năng tự vệ của con người? Khi ta vô tình đạp phải con rắn, nó… đớp cho ta chạy nọc. Tại sao nhân vật trong hai tác phẩm, phản xạ ấy lại bị triệt tiêu khi bị cưỡng hiếp?

Thật không hiểu sao cái đoạn chống cự chính trong một cảnh hiếp dâm lại không được hai tác giả xây dựng cho hợp lý, hợp tình mà lại chỉ miêu tả như phơi bày trước mắt người đọc những đoạn phim… lột áo, xé quần như thế. Điều này khiến cho người đọc cảm thấy có cái gì bất bình thường trong cốt truyện tưởng như chỉ đơn giản miêu tả hiện thực suy đồi của xã hội?

Bị hiếp như thế là chết giấc rồi mà nạn nhân cũng cảm giác được sự ”no nê, thỏa mãn” của lũ trẻ hiếp dâm! Như vậy nhân vật thần kỳ vì đã có được trạng thái ”chết” thể xác nhưng tâm linh vẫn còn… sáng suốt. Thật cao đạo! Bị ”chết” trong tình trạng cưỡng hiếp tập thể như thế mà nhân vật chính còn được… ném xuống nước giữa dòng sông không có bóng ma nào cứu mà cũng sống nhăn?!

Còn thị Hến? Khi con cháu… vọt ra ngoài, chả lẽ thị ngồi chết trân mà không giở thuật ”khinh công” rượt theo con cháu mình? Một đám hiếp tập thể như vậy thì thời gian cũng bị chúng… ngốn hết nửa giờ ít nhất. Khoảng thời gian này không đủ cho thị Hến chạy theo con cháu ruột thì không biết thị đang tù ti, tú tít với thằng khỉ đột nào? Phi lý này tiếp phi lý khác thì thử hỏi không nhập DSTN chung về CĐBT ở chi tiếp phi phàm như thế thì nhập vào cuốn truyện nào?

Lần này, PTK khôn ra nên tác giả không để cho người cha cấp cứu con gái mình (hay con gái riêng của vợ mình?) có những động tác cứu người chết đuối, phi khoa học như lần nữa! Chẳng thà để trống không như vậy cho người đọc tự hiểu hơn là viết nửa nạc, nửa mỡ.

Cả hai nạn nhân sau khi bị cưỡng hiếp tập thể như thế (hiện tượng màn trinh rách bươm gây chảy máu nhiễm trùng) mà không được đưa đi cấp cứu ở trạm xá, bệnh viện thì coi như… toi mạng! Thế mới rên: ”Viết văn như một kiểu đùa. Cho người dài tóc vào chùa mò… sư!”. Chống cự với những việc mình không thích hay tự phản ứng với những gì tác động bên ngoài là một bản năng tự vệ của con người trong điều kiện phản xạ tự nhiên và tất nhiên (có điều kiện và không điều kiện – nhà khoa học người Nga Pavlov đã chứng minh ngay trên mình con chó (Pavlov.net, khoahoc.com). Xây dựng nhân vật không có tính cách thì coi như cho nhân vật sống không bằng chết!

Nhận xét về tính cách nhân vật, trong ”Từ điển văn học – Bộ mới”, Nxb Khoa học – 2004, trang 1737, Lại Nguyên Ân có viết: ”Tính cách là hình ảnh con người được phát họa đến mức đủ rõ… (những suy nghĩ, những đặc thù về lối sống, cách suy nghĩ, ứng xử của nhân vật do nhà văn tạo nên, góp phần phân biệt với các nhân vật khác”). Hai nhân vật chính trong hai tác phẩm đã ”không khác” khi ứng xử tình huống và cả cách sống, cách suy nghĩ họ cũng… là bản sao của nhau. Tác giả hai tác phẩm chỉ mãi mê chạy theo lối miêu tả tự nhiên của chủ nghĩa tự nhiên mà quên mất lý giải về sự tồn tại của nhân vật trong tác phẩm do mình đẻ ra.

Nhân vật mang những chứng bệnh nan y cũng được hình thành:

Bệnh ”lốm đốm” sắc dục trong tư tưởng:

– Trong CĐBT:

Chính vì mãi mê chạy theo hiện tượng mà quên mất tâm sinh lý nhân vật nên tác giả mới dựng cảnh hai anh em Nương và Điền đứa mười bảy, đứa mười sáu bằng đoạn văn chưa đúng ngữ pháp tuy có chất giọng gợi cảm nhưng bị nhận thức cảm tính non nớt đánh dạt vào bên kia bờ ảo vọng: ”Thằng Điền biết là tôi đã nhìn – thấy – cái – gì – đó, nó chua chát cúi đầu. Điền chối bỏ niềm vui được trở thành một người đàn ông thực thụ. Nó tự kìm hãm bản năng trổi dậy mạnh mẽ ở tuổi dậy thì bằng sự tất cả sự miệt thị, giận dữ, căm thù. Nó phản kháng bằng cách trút sạch những gì cha tôi có, cha tôi làm. Giãy dụa đến rã rời, nhiều bữa, nó dầm mình dưới ao đến khi người tái nhợt. Nó chạy như điên trong đêm, trên những bờ ruộng mướt cỏ đến khi mỏi nhừ, gục xuống. Rồi nằm xoãi trên đồng, tả tơi… Điền mười sáu tuổi, nó có thể mãn nguyện nằm bên tôi, dái tai để mặc tôi mân mê. Điền đã lạnh ngắt. Nó dửng dưng nhìn những đứa con gái làm cỏ lúa, quần xoắn cao, đùi non mởn. Đôi lúc bắt gặp những đôi người quấn nhau giữa các chòi ruộng hay lùm cây, nó khinh khỉnh cười khào. (đoạn 6). Cảnh dục diễn ra như cơm bữa vậy thì liệu cảnh hai chị em người mười sáu, kẻ mười bảy nằm bên nhau khi chiếc thuyền… tròng trành vì cơn dục tình của cha và những người đàn bà cha nhặt có làm tâm sinh lý hai đứa trẻ đến tuổi dậy thì kia ”lạnh ngắt” hay không?

Ông bà có câu: ”Con gái năm tuổi không ngủ với cha. Con trai mười (năm) tuổi không ngủ với mẹ”. (Theo tâm sinh lý học, trẻ em nữ thường dậy thì sớm hơn trẻ em nam) chính là ngăn ngừa sự… bộc phát ”thất tình lục dục” bất thường mà con người khi quỷ ma nhập khó lòng kiểm soát bản thân. Vậy thì hai tác giả đã thật ”dũng cảm” khi xé rào cho nhân vật của mình nhìn trực tiếp những cảnh không quần áo, nghe trực tiếp tiếng rên rĩ, vật vã không đúng chỗ đó, chị em thì nằm bên nhau, cha con thì ngủ chung chiếc thuyền… Ôi trời! Ngoài đời chưa có ai dám ”thử” cảnh tượng đó! Ngoài đời không có nhưng truyện ngắn có. Văn chương đã đi trước hiện thực nhưng cái đi trước không béo bổ gì cho cuộc đời mà chỉ góp phần đánh đổ lương tri thì đi trước mà làm gì? Đâu có ai mồm nhai củ mì, lòng khấn vái để được ước mơ anh chị em nằm bên nhau nghe thấy tiếng động dục tình mà ”lòng lạnh ngắt”? Hai anh em họ Richard and Emmeline trong phim ”Blue Lagoon” (confidantvcd.com) lạc trên hoang đảo không thấy một cảnh làm tình nào mà cũng tự phát sinh cảm xúc tình dục để đẩy tới kết cục thương tâm, cảm động khi họ lấy nhau, sinh con và cùng chết. Còn anh em nhà Nương – Điền này ngày nào cũng thấy cảnh sinh hoạt tình dục bừa bãi liệu có thể có… bướu sinh dục ”lành tính” hay không? Họ có thể: ”Hồn như mặt nước hồ thu. Mặc cho sắc dục đánh đu qua lòng” hay không? Không thể nào!

– Trong DSTN:

Tác giả dù đã cắt bớt những cảnh phơi bày trò gường chiếu nhưng vẫn để tồn tại một nhân vật chính thấy hết cảnh làm tình của mẹ và nhân tình, thấy hết những người đàn bà mà cha chung chạ, nhân ngãi cũng không già mà vợ chồng thì non nớt. Một đứa con gái lành lặn, bé nhỏ sao tác giả lại cho nó ”lĩnh hội kiến thức tình cho không, biếu không” nhiều đến như vậy? Điều đó làm cho tác phẩm đi ngược với những gì mà tác giả muốn xây dựng cho tốt đẹp không có đất để nẩy mầm. Đi ngược những gì đã thành luật lệ được chứng minh bằng khoa học thì cũng như người ta đi ngược dòng nước. ”Cá ngược dòng, cá dong thong thả. Người ngược dòng, người sống làm sao!”. Sự dàn dựng này của cả hai truyện (CĐBT lạm dụng quá nhiều!) chỉ là cái ”phao sex” được bơm bằng H2 để truyện… bay bỗng làm ta sực nhớ đến Lê Thị Huệ trên web site gio-O.com có nhắc đến nhà văn Mai Thảo nói với chị ta ngụ ý rằng muốn viết có ăn thì nên pha tí ”sex” vào. Chỉ là câu nói chỉ bông đùa nhưng lại là ”cứu cánh” cho những cây cầm bút thích đi bằng đường… tắt bằng vài pha ”sex”!!

Cuối cùng, khi con người ngược dòng sông nhân loại và cánh đồng thời gian đều nhận hậu quả không tốt: Điển hình trong phần cuối tác phẩm, tác giả cùng nhau… một lòng để cho nhân vật chính mất cái… ”ngàn vàng” như chơi khiến người đọc phải thắc mắc:

– Tại sao cứ cho nhân vật nữ chạy ra khỏi con thuyền không bến là phải bị hiếp dâm? Ai mớn cho hai tác giả này những ý tưởng không trong lành cho lớp trẻ? Cuộc sống hiện tại có phải là như thế không? Những người sống trên sông nước có phải ai cũng như thế cả? Những cách nhìn không sáng sủa này buộc ta nhớ lại những thời Thị Nở và Chí Phèo với cái lò gạch ngày nào… được xây dựng nhiều bậc hơn trên từng chiếc ghe đánh cá và chăn vịt. Lò gạch phải được xây trên đất mới không chòng chành. Do đó, hiện thực trong hai truyện này là hiện thực không có nền tảng vững vàng. Cuộc sống khốn khổ thế sao? Còn cách viết nào hiện thực như cách viết của các nhà văn hiện thực Nguyên Hồng, Vũ Trọng Phụng, Nam Cao, Ngô Tất Tố mà người cầm bút viết về hiện thực cần nghiên cứu và học hỏi?

Với một nhân vật, khi người viết xây dựng lúc đầu là nhân vật của tác giả nhưng khi thả nhân vật vào giữa chợ thì nhân vật đó như những vệ tinh thoát ra ngoài trái đất mà quay theo định luật ”Vạn vật hấp dẫn” của nhà thiên văn, toán học Anh Isaac Newton (Niu-Tơn)Tức là nhân vật đó phải quay theo những đời thường của cuộc sống. Nếu tác giả càng ép nhân vật đến mức độ, cường độ và vận tốc khó được thực tế chấp nhận thì nhân vật đó sẽ mang vận tốc, cường độ, mức độ mà tác giả… ép lên mình nó, theo sự tương tác ngược chiều với kết quả kinh hoàng: Nhân vật cùng tác giả va chạm ngược tốc độ… nổ banh xác!

Xét về Tính nghệ thuật – đôi cánh của tác phẩm, hai tác giả đã dựng lên những cảnh hiếp dâm, những từ ngữ gợi dục không đáng có như để ”câu khách”. Đó là một tư tưởng sai lầm dẫn đến tác phẩm bị mất đi tính tư tưởng mà văn học đòi hỏi cho mỗi loại hình.

Về Tính khuynh hướng, Nguyễn Văn Hạnh trong ”Từ điển văn học – Bộ mới” trang 1740 đã có khái niệm sau: ”Tính khuynh hướng là khái niệm chỉ ý định chủ quan, chiều hướng tư tưởng mà nhà văn muốn thể hiện trong tác phẩm… Nó sẽ trở thành nhược điểm nếu như nó không phải là thôi thúc bên trong, là niềm say mê sâu xa và chân thành của người nghệ sĩ, mà là sự vay mượn, gán ghép từ bên ngoài, nếu như nó được lợi dụng để bù vào chỗ thiếu hiểu biết và tài năng, nhằm lôi kéo sự chú ý của người đọc, nếu như khuynh hướng đó là giả dối và sai lầm.” Màn hiếp dâm, những từ ngữ gợi dục và những phát ngôn tư tưởng cho cái gọi là xác thịt không xấu là nhược điểm của DSTN và nhất là CĐBT. Tính cách nhân vật vì thế mà bị méo mó theo đôi chân chưa được điêu luyện mà đòi ”sút bóng” vào gôn của tác giả.

Thế mới nói:

Đặc điểm chung của loại hình văn học (Tự sự, Trữ tình, Kịch) đều phải có nhân vật. Truyện ngắn nằm trong bộ phận tự sự nên nhân vật không thể không có. Khi xây dựng nhân vật, ta cần đặt nhân vật đó vào thời đại, hoàn cảnh họ sống và phát triển cá tính cùng với nét tâm sinh lý có những tính cách chung để đại diện cho một lớp người mà ta muốn xây dựng. Nhân vật đó buộc phải có nét tính cách riêng biệt để thể hiện sự sáng tạo, thông minh của tác giả. Chính nét tính cách độc đáo của nhân vật là mảnh đất sống muôn đời của nhân vật nói riêng và tác phẩm nói chung. Xây dựng nhân vật không có cá tính hoặc đi sai tính cách đều không đem lại hiệu qủa của sức sống ”văn dĩ tải đạo” của văn chương – sản phẩm tinh thần không thể thiếu được trong cuộc đời ”sinh lão bệnh tử”.

Ví dụ: Sinh viên Phượng – nhân vật ”thứ mười ba” đi ở đợ vì ”con hai triệu” – trong ”Một cuộc đua” của Quế Hương (một truyện ngắn tâm lý có giá trị nhân học với giải nhất xứng đáng nhưng cũng tai tiếng một thời là đã… nhại ”Con quẻ xè” của Nguyễn Ngọc Thuần, tác giả của ”Khu vườn bất tận”? (Lại bất tận?) và tiểu thuyết đoạt giải B ”Trên đồi cao chăn bầy thiên sứ”) là nữ nhân vật mang nét tính cách đặc biệt (chịu đựng thử thách, chống lại bằng cá tính bướng bỉnh, quyết liệt và ứng xử thông minh) mới ”thu thập” được, mới là chiếc chìa khóa mở cánh cửa ”lương tâm” của cậu ấm quý tử đua xe bị cưa cẵng, tật nguyền. Tật nguyền không có gì xấu chứ không phải tình dục, xác thịt không xấu. Chúng xấu ghê, xấu gớm khi người ta sử dụng chúng chỉ để thỏa mãn xác thịt không tình yêu và những kẻ không biết chống lại cũng xấu gớm, xấu ghê!