* Bích Khê (BK): Trong 74 bài thơ (thivien.net,dactrung.net), có 12 bài: “Mộng cầm ca, Nhạc, Tranh lõa thề, Sọ người, Đồ mi hoa, Bàn chân, Một cõi đời, Trái tim, Cô gái ngây thơ, Cặp mắt, Vấn vương, Duy tân”.

Bích Khê gieo vần lung tung, khi trùng, khi không, khi đi 1-3-4, khi đi 1-2 hoặc 1-3, 2-4:

                   Nhạc

Ô! nắng vàng thơm… rung rinh điệu ngọc,
Những cánh hồng đơm, những cánh hồng đơm
Nhẹ nhàng, nhịp nhàng thở đều trong sương;
Màu trăng không gian như gờn gợn sóng.

Từ ở phương mô nhạn mang thơ về,
Ðàn thơ cơ hồ lên cung âm điệu.
Ðây giây trinh bạch khóc mướt trong mơ;
Ðây hồn ngọc thạch xanh xao như tờ?

                        Ồ côi lầu mây ánh gì kim cương,
Áo nàng thơ ngây nao nao nghê thường.
Thơ bay! thơ bay vô bàn tay ngà,
Thơ ngà ngà say! thơ ngà ngà say!

 

Nàng ơi! đừng động… có nhạc trong giây,
Nhạc gây hoa mộng, nhạc ngát trong mây;
Nhạc lên cung hường, nhạc vô đào động,
Ô nàng tiên nương! hớp nhạc đầy hương.

Mộng cầm ca

Ðây bát ngát và thơm như sữa lúa;
Nhựa đương lên: sức mạnh của lòng thương;
Mùi tô hợp quyện trong tơ trăng lụa;
Ðây dạ lan hương, đây đỉnh trầm hương;

Ðây bát ngát và thơm như sữa lúa;
– Hồn dạ hương phơ phất ở trong sương.
Không gian tơ — không gian tơ gợn sóng;
Âm thanh gì sắp sửa… Ngọc Kiều ơi!

Hay hơi thở của hoa hồng mơ mộng?
Hay buồn đêm rào rạt, — ứ muôn nơi?
Không gian tơ — không gian tơ gợn sóng;
Ngọc Kiều ơi ! — Hồn đến bến xa khơi!

Níu cho ta, cho ta muôn yến nguyệt,
Ngọc Kiều ơi ! — nầy khúc Lạc Mai Hoa.
Suối tóc mát, nhúng trong vùng mộng tuyết:
Ta đê mê, ta gảy điệu Tỳ Bà;
…Trăng gây vàng, vàng gây lên sắc trắng
Của hồn thu đi lạc ở trong mơ…
Người cho ta một thanh gươm rất sắc?
Ô vung lên… cắt mạch nguyệt vàng xanh!

Xẻ mạch trời, — mây xô sao, răng rắc!
Phăng mạch đêm, — hương vỡ, ứa ngầm tinh!
Người cho ta một thanh gươm rất sắc ?
– Ta điên rợ múa giữa áng bình minh.

Sọ người

Ôi khối mộng của hồn thơ chếnh choáng!
Ôi buồng xuân hơ hớ cánh đào sương!
Ôi bình vàng ! ôi chén ngọc đầy hương!
Ôi hồ nguyệt đọng nhiều trăng lấp loáng!

Ôi thần tình ! người chứa một trời thương.
Người yên tịnh nhưng người đi muôn dặm
Máy thu thanh hòa âm nhạc thơm tho!
Miệng yêu kiều mơn ánh sáng say no!

Nguồn trinh tiết gây hồng tươi xanh thắm!
Bầu sữa người êm mát vạn sầu lo.
Một đêm vàng — một đêm vàng âm điệu
Ðầy nhựa thơm, xanh mịt ngàn phi lau

Tim nàng bằng đá, tim nàng bằng sắt.
Ngọc Kiều ơi! hơi độc sắp tràn lan!
Người ngất ngư — Chết trong muôn thế kỷ!
Chạy điên rợ đứng sựng giữa xương ma.

Người là ai? Người có phải là ta?

Đồ mi hoa

Lòng nao nức như hương trầm mới dậy:
Gió tâm tư say chúi nửa lừng mơ…
Ðêm kim sa hay sao mà run rẩy ? 
Không khí men, trăng liễu mướt đường tơ.

Ðây một đóa đồ mi, — ta đón lấy,
Ấp hồn hoa… đem giặt giữa bài thơ.
Ðài nộn nhụy hóa nguồn trinh tinh khiết
Ướp một làn hương rượu quyện lâng lâng;

Tràng cánh trắng biến ra da thịt tuyết,
Một tiên nương mừa tựa một giai nhân,
Ngửng đôi mắt chứa mùa xuân phẩm tiết,
Giữa bài thơ… đưa vẳng tiếng ngân ngân.

… Mi rớt ngọc cho vang muôn tình tứ;
Mi nhả sâm ngọt lịm vạn sầu thương.
Giai nhân đi trong chiêm bao ẻo lả
Ðể lời ca gợn sóng khí hoa men;

…Ta những muốn màn đen về cõi mộ
– Cả không gian là bể sáng tràn lan…
Rồi sắc đẹp hiện ra trong chính phẩm
Linh thiêng như mây nước đỉnh Nga My !

Và muôn hồn hoa lên vì say ngấm.
Và muôn lòng phát tiết cả uy nghi;
– Ðêm nầy đây ngời ngọc ngà sa gấm
Sắc đẹp vừa hiện giữa đóa đồ mi.

Cặp mắt

Ôi! cặp mắt của người trong tơ ngọc
Sáng như gươm và chấp chóa kim cương!
Mỗi cái ngó là một vì sao mọc!
Mỗi liếc yêu là phảng phất mùi hương.

Hai mắt ấy chói hào quang sáng ngợp
Dẫn hồn ta vào thế giới thiêng liêng, 
Hớp nhiều trăng cho niềm trinh rất ngớp
Say nhạc hường nổi bổng giữa đào nguyên.

Người ở đâu? Người ở đâu? Người hỡi!
Hai mắt người sao cứ hiện bên ta?
Ta mơ màng và run lên khấp khởi!
Ta ngỡ là uống cạn suối bao la! 

Hơn một bận ta đi vào cõi chết
Cạy nắp hòm tìm thi vị cao sang,
Ôi mắt người! mắt người! hiện rõ rệt:
Ta gào lên… chấn động cả vùng tang.

Gieo hỗn hợp:

Cô gái thơ ngây

Sóng thu ba vừa dâng lên khóe mắt,
Ôi thôi rồi! Chết sững cả con ngươi…
Màn hoa trăng trang điểm cặp môi cười
Thêm ý nhị như ân tình háo hức;

Mùa nhạc gẫm nao nao trong lòng ngực;
Đôi tuyết lê ấp úng bởi e dè;
Xuân dậy thì đương độ khởi đê mê.
Ô cặp má đồng tiền ngây thơ lạ!

Hương da thịt có thơm hơn chất xạ.
Đây đàn thơ, ai sáng kiến cho ra ?
Đây đàn thơ từ điệu, sắp ngân nga
Cho vàng ngọc của hồn va sảng sốt…

Hồn tôi rúng đến muôn giây thần cốt,
Phép làm sao! Như chân lí ra đời;
Như nơi đây linh diệu của muôn trời
Vừa hớn hở qui hàng bên Sắc Đẹp.

Chao ôi trời! Làm sao nàng cảm biết
Nàng ở đây hay nàng bước qua đây
Cả anh hoa là sắc tướng thơ ngây
Chưa run chạm những tơ hồng ảo não?

Men vật chất sặc lên mùi cám dỗ 
Hồn nàng sao khỏi lạc giữa yên ba? 
Chao ôi trời! Thế giới ánh bao la
Màu trụy lạc vờn trong không khí mộ!

Người nghệ sĩ lòng buồn hơn cổ độ
Khóc ngây thơ, mà tóc bạc không hay… 
Lòng chết đi, nhưng màu vẫn cuồng say 
Nhịp cung cầm cho vang lên tiếng nhạc

Gieo theo 2-3 giống “Dang dở”:

Một cõi trời

Ồ! Đừng có ngớp! Mời anh hãy bước.
Qua nơi này là cách biệt trần gian
Điềm anh hoa! Nức nở tiếng tơ vang
Lùa hết trọi vào trong khung cửa ngọc;

– Trời tôi rộng, mịn màng hơn suối tóc,
Ngả ngớn trong hương xạ hiệp hương thần
Anh bước đi là lảo đảo hai chân 
Mắt mất mát và miệng nghe ngồn ngọt…

Trái tim

Ngươi, bàn thờ đặt trên đài xuân mộng,
Nhà thi hân mơ hớp khói trầm hương!
Ngươi, nguồn đào khơi giữa bến Tầm Dương,
Thuyền ngư phủ lờ đờ say sóng nguyệt!

Xây mộng đẹp bằng da ngà áo tuyết.
Gái ôm đàn he hé gặp thu ba:
Tiếng vàng tiếng ngọc xào xạc chen ra…
Đêm rớt lệ, trăng ôm niềm tóc bạc!

Duy Tân

Ðường kiến trúc nhịp nhàng theo điệu mới
Của lời thơ lóng đẹp. Hạt châu trong.
Hạt châu trong ngời nhỏ giọt vô lòng
Tràn âm hưởng như chiều thu sóng nắng.

Trong vòm xanh. Màu cưới màu, bình lặng,
Gây phương phi: chiếu sáng ngả sang mờ
Vì hình dung những sắc mát, non, tơ,
Như mặt trời mọc qua khóm liễu, một

Hoàng hôn. Ôi đàn môi, chim báu tới:
Chữ biến hình ảnh mới, lúc trong ngâm
Chữ điêu khắc, tỉa nghệ thuật sầu câm,
Ðầy thẩm mỹ như một pho thần tượng.

Lúc trong ngâm, giữa kho vàng mộng tưởng,
Múa song song khiêu vũ dưới đêm hồng
(Những con cừu tim trẻ mướt như lông
Nên da thịt lên làn sa lụa mỏng,
Mỗi con cừu bốc lên men hy vọng…)
Thơ nhịp nhàng ý nhị nhịp theo thơ.
Tôi cắn vào trái bổ vỏ xanh 
Tìm chất quý thơm tinh mùi khoái lạc

BK đã đi theo cách riêng của mình như chúng ta đã thấy trên. Chỉ hai bài hay một vài đoạn trong một vài bài là giống cách gieo 2-3 thống nhất của “Dang dở“. E thơ như người say rượu và thất tình tìm đường đến với trụy lạc bằng ngôn từ trên trời, dưới đất. BK dù có một hai bài gieo giống “Dang dở” nhưng không “hoàn hảo” như tác giả bài “Dang dở” và BK – Lê Quang Lương là người của nhóm thơ “Trường loạn – Bàn thành tứ hữu” ở Quy Nhơn (Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên, Yến Lan, Bích Khê) ảnh hưởng lối thơ “xác thịt” “duy tân” của nhà thơ Pháp Charles Pierre Baudelaire. Do đó, BK chẳng liên can gì tới T.T.Kh và TTTB, nên BK cũng là người ngoài cuộc với “Dang dở”.

* Đinh Hùng (ĐH): Là thi sĩ chịu ảnh hưởng nặng từ nhóm thơ Trường Loạn. Trong 65 bài (thivien.net, dactrung.net, VNTNTCTT) có 12 bài thể 8 chữ như “Ác mộng, Bài ca man rợ, Cánh chim dĩ vãng, Cung đàn tưởng niệm, Giáp mặt phù dung, Hương trinh bạch, Kỳ nữ, Khi mới nhớn, Người gái thiên nhiên, Tiếng dương cầm, Xin hãy yêu tôi, Ân tình dạ khúc”.

Trong 12 bài này, cách gieo cơ bản gần giống tuyệt đối với “Dang dở”.

Cánh chim dĩ vãng

Anh trở lại con đường lên núi biếc,
Thương mây bay từ đó vẫn cô đơn.
Những bông hoa còn có nửa linh hồn.
Những lá cỏ nghiêng vai tìm mộng ảo.

Ôi nắng cũ nhạt mùi hương dã thảo!
Lạnh màu rêu, tảng đá nhớ chân đi .
Những cánh chim từ quá khứ bay về,
Tà áo mỏng chập chờn phai sắc bướm.

Bài thơ nhỏ hôm xưa hồng nắng sớm,
Trêm môi em, gió núi đã gieo vần.
Mùa hạ nào thơm mái tóc hoài xuân?
Hơi phấn thoảng còn ướp say hình bóng.

Giấc em ngủ, thơ anh về báo mộng,
Nhắn sao khuya soi lén nụ hôn đầu.
Ôi sườn non, mây lụa quấn vai nhau!
Mỗi bậc đá nâng cao từng ước vọng.

Em chuyển bước, trùng dương nào cuộn sóng
Dưới bàn chân? – Hồi hộp biển cây xanh.
Hương phất phơ chùm hoa mộng đầu cành,
Gò má thẹn một màu hồng hợp cẩn.

Hãy dừng lại hỡi mùa hoa hồng phấn!
Mấy hoàng hôn, mái tóc đã sang thu?
Trĩu hàng mi, lá úa rụng tình cờ,
Tờ thư lạnh, gió sương bay dòng chữ.

Thương tâm sự, mưa sa vành nón cũ,
Anh ngờ em mang cả núi non đi.
Hoa qua đầu, cánh bướm cũng vu quy,
Nhòa nắng xế, nụ cười mây khói tỏa.

Ai trao gửi lời thề trên xác lá,
Để vầng trăng tìm mãi dấu chân xưa?
Ngôi sao buồn lên đỉnh núi bơ vơ,
Cành trinh nữ, thu xanh màu tóc lạ.

Lời ước hẹn dư âm truyền vách đá,
Em vội đi, hờn giận tiếng non cao.
Em đi rồi! Then khóa cả chiêm bao,
Gầy vóc mộng, gói tròn manh áo nhớ.

Nhắc làm chi ? Ôi! nhắc làm chi nữa?
Em đi rồi, mưa gió suốt trang thơ.
Mây lìa ngàn, e lệ cánh chim thu,
Con bướm ép thoát hồn mơ giấc ngủ.

Anh trở gót, hương đưa về núi cũ,
Theo mây bay, tìm mãi hướng trăng thề .
Nhắc làm chi? Còn nhắc nữa làm chi…!

Ân tình dạ khúc

Đêm thân ái có muôn hoa hồng nở,
Em tới đây tình tự một đôi lời.
Hồn phong hương trầm tuổi mộng hai mươi,
Ta nói khẽ đủ hai lòng nghe rõ.

 Tình chẳng xa xôi mà lời giăng gió
Đến làm chi thêm nhạt giấc mơ này?
Nói đi em, từng ý nhỏ mà say,
Từng rạo rực cánh lòng hoa đang mở.

Từng xao động vô cùng trong nhịp thở,
Từng mê ly qua một thoáng môi cười.
Cả rạt rào thương nhớ đấy, em ơi!
Cả thao thức mạch đời trong tiếng nhẹ.

Ôi bát ngát trái tim hồng nhỏ bé
Nghe làm sao ân ái điệu rung trời?
Nói đi em, cho từng mảnh sao rơi,
Từng vũ trụ tắt dần trong lồng ngực.

Xin hãy để cả mình em thổn thức
Trên tay này mở sẵn đón thân hoa.
Gió ân cần trộn lẫn tóc hai ta,
Gió đằm thắm giúp đôi hồn phơ phất.

Anh say ngất tình em trong khóe mắt
Say hương thầm trên mái tóc tơ nhung.
Cặp môi em, xuân thắm nét hoa rừng,
Anh mê uống nhụy thơm tràn vị ngọt.

Nói đi em, lời tự tình thánh thót,
Hẹn ngàn năm trong một phút êm đềm.
Lời tự tình, em hãy nói đi em,
Lời tình tự cũng là lời bỡ ngỡ.

Đêm thân ái có muôn hoa hồng nở,
Phấn hương bay phơi phới báo duyên lành.
Thơ ân tình, anh chuốt lụa mong manh.

Ác mộng

Niềm khát vọng, ta ghi vào huyết sử,
Dưới chân em, Thơ lạc mất linh hồn.
Ta đau xót trong mỗi giờ tình tự,
Ta khóc nhiều cả những lúc trao hôn.

Đời tàn tạ em đừng ca hát nữa:
Hội thanh bình, cuộc sống gượng vui thôi.
Ta muốn điên vì khóe miệng em cười,
Ta cuồng dại bởi nghìn câu em nói.

Nhan sắc ấy chớ nên tàn nhẫn vội,
Tình mất rồi! oán hận đã mênh mông.
Chớ thờ ơ! Ta nổi giận vô cùng,
Nhiều ác mộng hằng len vào giấc ngủ.

Ta quên hết! Ta sẽ làm Bạo Chúa,
Sống nghìn năm ngự trị một lòng em.
Cuộc ân tình ghê rợn suốt muôn đêm 
Nào ai tiếc thương gì thân mỹ nữ!

Tay mỏi ôm sẽ dày vò nhung lụa,
Phấn hương nhàu, tan tác áo xiêm bay.
Ta bắt em cười, nói, bắt em say,
Ta đòi lấy mảnh linh hồn bỡ ngỡ.

Ôi! ly rượu em dâng toàn huyết đỏ,
Ta uống cùng dòng lệ chảy đêm xưa,
Để ưu tư, hờn giận với nghi ngờ
Về hiển hiện bóng ma kề bên gối.

Bao hoan lạc! sau những giờ tội lỗi,
Một mình Em sửng sốt đứng bên giường,
Ngắm ta nằm say giấc ngủ đau thương,
Trong run sợ bỗng thấy lòng tê tái.

Lòng đã khác ta trở về đô thị,
Bỏ thiên nhiên huyền bí của ta xưa
Bóng ta đi trùm khắp lối hoang sơ,
Và chân bước nghe chuyển rung đồi suối.

Lá cỏ sắc vương đầy trên tóc rối,
Ta khoác vai manh áo đẫm hương rừng
Rồi ta đi, khí núi bốc trên lưng,
Mắt hung ác và hình dung cổ quái.

 

Bài ca man

Trông thấy ta, cả cõi đời kinh hãi,
Dòng sông con nép cạnh núi biên thùy.
Đường châu thành quằn quại dưới chân đi,
Xao động hết loài cỏ hoa đồng nội.

Người và vật nhìn ta không dám nói,
Chân lảng xa, từng cặp mắt e dè.
Ta ngẩn ngơ nhìn theo bóng ngựa xe,
Nhìn theo mãi đến khi đời lánh cả.

Và ta thấy hiện nguyên lòng sơn dã:
Cảnh sắc này bỗng nhuộm máu tà dương.
Ta xót thương, ta căm giận, hung cuồng,
Ta gầm thét, rung mấy trời thế sự.

Rồi dữ tợn, ta vùng đi khắp xứ,
Nắm hai vai người tục khách qua đường.
Lòng lạ lùng tìm ảnh với tìm hương.
Nhưng lẫn lộn chỉ thấy màu xiêm áo.

Trán thì phẳng — ôi đâu là kiêu ngạo?
Đâu hồn nhiên trên nét vẽ râu mày?
Ta ghì người tắt thở ở trong tay,
Miệng quát hỏi: có phải ngươi là bạn?

Ôi ngơ ngác một lũ người vong bản,
Mất tinh thần từ những thuở xa xôi!
Ta về đây lạ hết các ngươi rồi,
Lạ tình cảm, lạ đời chung, cách sống.

Trong bỡ ngỡ, duy lòng còn chút mộng,
Ta đi tìm người thiếu nữ ngày xưa.
Nàng không mong, ta đi đến không ngờ,
Giây phút ấy thực mắt nhìn tận mắt.

 Ta cười mỉm, bỗng thấy nàng che mặt,
Ta giơ tay, nàng khiếp sợ lùi xa,
Ta điên rồ, đau đớn, xót xa.
Trong cô độc, thấy tình thương cũng mất.

Ôm Nhan Sắc với hai bàn tay sắt,
Ta nhìn ai — ôi khoé mắt ta nhìn!
Em có là ma, là quỉ, là tiên?
Em còn trái tim nào đang xúc động?

Em có gì, trong xác thịt như hoa?
Lạc thiên nhiên đến cả bọn đàn bà,
Với những vẻ dung nhan kiều diễm nhất.

Ta lảo đảo vùng đứng lên cười ngất,


Ghì chặt nàng cho chết giữa mê ly.
Rồi dày xéo lên sông núi đô kỳ,
Bên thành quách ta ra tay tàn phá.

Giữa hoang loạn của lâu đài, đình tạ,


Ta thản nhiên, đi trở lại núi rừng.
Một mặt trời đẫm máu xuống sau lưng.

Cung đàn tưởng niệm

Khi anh chết, các em về đây nhé,
Vị chút hương tình lưu luyến với nhau xưa.
Anh muốn thấy các em cùng nhỏ lệ
Tay cầm hoa, xõa tóc đứng bên mồ.

Em lả lướt, em là buồn cố kết,
Tự ngày anh ra sống kiếp trần ai.
Em khóc cho anh mối hận tình dài,
Em nói cho anh tấm lòng cô lữ.

Và em nữa, ôi Sầu Hoài Thương Nữ!
Anh thường mê tiếng hát của em xưa.
Những ngày vui, bóng mộng mất không ngờ,
Em thân ái vẫn cùng anh tưởng nhớ.

Anh quên đấy: còn người em duyên số.
Em đã về chưa nhỉ hỡi Đau Thương!
Nhớ cùng Em đối bóng mấy canh trường,
Tự đêm ấy cầm tay nhau không nói…

Anh tưởng niệm các em về một buổi,
Ở bên mồ, cỏ úa sắc chiều rơi.
Ngược Sông Mê, bàng bạc nẻo luân hồi,
Sầu rủ tóc, ngậm ngùi in khóe mắt.

Anh đã thấy dáng em buồn cuối mặt,
Anh cảm lòng vì lệ của Thương Đau.
Các em sang vĩnh biệt tấm thân sầu…
Các em khóc, các em buồn lắm nhỉ?

Phải xa anh, từ đây đường nhân thế,
Các em đi, phiêu bạt giữa thời gian.
Và từ đây trong khe núi, bên ngàn,
Các em dạo, làm những hồn oan khổ.

Anh bơ vơ lạc trên đường thiên cổ.
Lạnh tâm tư, mờ tỏ ánh tinh cầu.
Mất anh rồi, các em sẽ về đâu?

Giáp mặt phù dung

Trong im lặng, tôi rùng mình nín thở,
Cầm tay em, nâng từng ngón tay hoa.
Tình yêu tràn trong thớ thịt, làn da,
Tình yêu rợn tự đầu mày, chân tóc.

Thoáng nét sương, nụ cười in khuôn ngọc,
Em bâng khuâng hé nửa cặp môi hồng,
Mắt nhắm nghiền, và sóng ngực rung rung,
Hơi thở ấm não nùng hương phấn dại.

Mặt giáp mặt để hai lòng tê tái,
Tôi điên rồ uống hết vị hoài nghi
Trên môi em – Hai dòng lệ đầm đìa, 
Hai ngực ép tới vô cùng đau đớn.

Tôi e ngại từ nét mi sầu gợn,
Tôi xót thương từ sợi tóc thơm nồng.
Em lả người như một cánh hoa rung,
Tôi khăng khít – ôi cõi đời tiêu tán!

Khi tỉnh lại, trông thấy trời sáng lạn,
Con đường đi bừng nở ánh muôn hồng.
Em tuyệt trần đã mở lối thiên cung,
Tôi sửng sốt hái nụ tình phong nhuỵ.

Từ buổi ấy, mê một làn hương quý,
Tôi ra đi, chưa biết sẽ về đâu?
Thấy quanh đây toàn xác thịt âu sầu,
Toàn những dáng hoa phai buồn ủ rũ.

Ôi hương sắc một thân hình nương tử!
Cặp mắt thu và đôi má mùa xuân.

Hương trinh bạch

Những người gái vẫn cùng ta gặp gỡ,
Cũng như em dấu kín mộng linh hồn.
Cũng đắm tình trong mắt liếc, môi hôn,
Lòng chưa ngỏ cũng sẵn sàng ân ái.

Ta mê muội giữa một bầy yêu quái,
Biết cười vui, nói những giọng êm đềm.
Và than ôi! Tàn nhẫn cũng như Em,
Từng nhan sắc ngẩn ngơ hay kiều lệ.

Ta đau đớn mà yêu chưa kịp nghĩ,
Cả thịt xương mòn mỏi nhớ thương ai?
Đời hưng vong – ôi thành quách, lâu đài,
Tự thiên cổ đứng buồn soi đáy nước!

Vườn Lạc Hoa ngày nay không quen thuộc,
Ta ngủ trong tưởng vọng Đoá Hồng xưa. 
Bước chân em đánh thức dậy tình cờ,
Để trông thấy buổi chiều về tiêu diệt.

Em giống ai? Ta điên rồi, không biết!
Nụ hôn đầu tê dại đến tâm can. 
Ta nhìn theo hình bóng những năm tàn,
Tay sảng sốt vội ôm ghì xuân sắc.

Lời em nói, ta chưa hề nghi hoặc,
Tiếng em cười, ta vẫn khát khao nghe.
Ta van xin từng phút mộng vai kề,
Lòng tín ngưỡng cả mùi hương phản trắc.

Đời bỏ ta nằm trong tay nữ sắc,
Đêm hãi hùng nghe vẳng bước thời gian.
Bóng thê lương rờn rợn ghé bên màn,
Ta gục khóc, tưởng Tình Xưa ngồi cạnh.

Em đã đi như bao người gái lạnh,
Vẫn cùng ta gặp gỡ những đêm buồn.
Say vô cùng dư vị cặp môi son,
Thoảng xiêm áo, nhớ mùi hương da thịt.

Ta không biết, em ơi! Không dám biết,
Ai hững hờ, ai mộng với ai say? 
Những ai kề môi ân ái vơi đầy,
Những ai nói, ai cười như hứa hen?

Quên Tình Ái, ta phá tan cung điện.
Đi ngoài sao thầm lặng khóc trời xanh.
Xa mắt em, xa ánh sáng kinh thành. 
Mỗi bước chậm xót thương hồn đường phố.

Ôi gác ca lâu, rèm buông, lửa đỏ!
Ôi mộng xuân lả lướt những đêm tình!
Cốc rượu hồng, hy vọng sáng rung rinh,
Mùi son phấn khác gì hương trinh bạch

Tỉnh truy hoan, ta vẫn là sầu khách,
Mảnh hồn ta lạc lõng dưới trăng tà. 
Kìa, xiêm đào thương nữa thoáng như hoa…

Kỳ nữc

Ta thường có từng buổi sầu ghê gớm
Ở bên em – ôi biển sắc, rừng hương!
Em lộng lẫy như một ngàn hoa sớm,
Em đến đây như đến tự thiên đường.

Những buổi đó, ta nhìn em kinh ngạc,
Hồn mất dần trong cặp mắt lưu ly, 
Ôi mắt xa khơi! Ôi mắt dị kỳ!
Ta trông đó thấy trời ta mơ ước.

Thấy cả bóng một vầng đông thủa trước,
Cả con đường sao mọc lúc ta đi, 
Cả chiều sương mây phủ lối ta về, 
Khắp vũ trụ bỗng vô cùng thương nhớ.

Ta run sợ, cho yêu là mệnh số,
Mặc tay em định hộ kiếp ngày sau.
Vì người em có bao phép nhiệm mầu,
Một sợi tóc đủ làm nên mê hoặc.

Ta đặt em lên ngai thờ Nữ Sắc,
Trong âm thầm chiêm ngưỡng một làn da.
Buổi em về, xác thịt tẩm hương hoa,
Ta sống mãi thủa lấy hồn trinh tiết.

Ôi cám dỗ! Cả mình em băng tuyết,
Rợn xuân tình lên bộ ngực thanh tân,
Ta gần em, mê từ ngón bàn chân,
Mắt nhắm lại, để lòng nguôi gió bão,

Khi sùng bái, ta quỳ nâng nếp áo,
Nhưng cúi đầu trước vẻ ngọc trang nghiêm
Ta khẩn cầu từng sớm lại từng đêm,
Chưa tội lỗi đã thấy tràn hối hận.

Em đài các, lòng cũng thoa son phấn,
Hai bàn chân kiêu ngạo dẫm lên thơ. 
Ôi vô lương! Trong một phút không ngờ,
Ta đã muốn trở nên người vô đạo,

Tất cả em đều bắt ta khổ não,
Và oán hờn căm giận tới đau thương. 
Và yêu say, mê mệt tới hung cuồng,
Và khát vọng đến vô tình, vô giác.

Hỡi Kỳ Nữ! Em có lòng tàn ác,
Ta vẫn gần – ôi sắc đẹp yêu ma!
Lúc cuồng si, nguyền rủa cả đàn bà,
Ta ôm ngực nghe trái tim trào huyết.

Ta sẽ chết, sẽ vì em mà chết!
Một chiều nào tắt thở giữa môi hôn, 
Ta hái trong em lấy đoá hoa hồn.

Khi mới nhớn

Khi mới nhớn, tuổi mười lăm, mười bảy,
Làm học trò mắt sáng với môi tươi 
Ta bước lên chân vẫn dạo bên người
Ngoài cặp sách trần ai xem cũng nhẹ!

Đời thấp thoáng qua học đường nhỏ bé
Phố phường cuộc sống mới lên hoa
Ta ngồi nghe những tiếng thị thành xa
Hồn lơ đãng mộng ra ngoài cửa lớp

Nắng thuở đó khiến lòng ta hồi hộp
Ta nhìn cao mới rõ bị giam cầm 
Ôi tiếng nào vang bốn bức tường câm?
Không khí nặng mơ hồ thầy với bạn

Ta lớn lên, bước đường không giới hạn
Có lẽ đâu kiềm giữ nổi tay người
Tuổi hoa hồng kiêu hãnh của ta ơi!
Tình đã hẹn ở trên đường nắng mới

Ta ném bút dẫm lên sầu một buổi
Xa vở bài, mở rộng sách ham mê 
Đã từng phen trèo cổng, bỏ trường về
Xếp đạo đức dưới bàn chân ngạo mạn

Khi mới nhớn, tuổi mười lăm, mười bảy,
Làm học trò mắt sáng với môi tươi 
Ta bước lên chân vẫn dạo bên người
Ngoài cặp sách trần ai xem cũng nhẹ!

Đời thấp thoáng qua học đường nhỏ bé
Phố phường cuộc sống mới lên hoa
Ta ngồi nghe những tiếng thị thành xa
Hồn lơ đãng mộng ra ngoài cửa lớp

Nắng thuở đó khiến lòng ta hồi hộp
Ta nhìn cao mới rõ bị giam cầm
Ôi tiếng nào vang bốn bức tường câm?
Không khí nặng mơ hồ thầy với bạn

Ta lớn lên, bước đường không giới hạn
Có lẽ đâu kiềm giữ nổi tay người
Tuổi hoa hồng kiêu hãnh của ta ơi!
Tình đã hẹn ở trên đường nắng mới

Ta ném bút dẫm lên sầu một buổi
Xa vở bài, mở rộng sách ham 
Đã từng phen trèo cổng, bỏ trường về
Xếp đạo đức dưới bàn chân ngạo mạn

Đời đổi mới từ ngày ta dấy loạn
Sớm như chiều hư thực bóng hoa hương
Ta ra đi tìm lớp học thiên đường
Và khi đó thì mẹ yêu ngồi khóc…

Ôi! khoái lạc những giờ trốn học
Những bình minh xuân đẹp, những chiều thu!
Bao cảnh nước mây đằm thắm hẹn hò
Khi biếng gặp nhớ nhung pha màu áo

Hỡi thành đô với linh hồn bách thảo
Còn nhớ ta chăng, tuổi trẻ tóc bay?
Làm học trò nhưng không sách cầm tay
Có tâm sự đi nói cùng cây cỏ

Riêng ta nhớ những trưa hè sắc đỏ
Đường hoàng lang nắng động lối đi quen
Nhìn bóng cây chen bóng mộng hư huyền
Ta đến đó lần đầu nghe rạo rực…

Thấy phảng phất hình đôi vai, bộ ngực
Làn môi tươi in một nét son hồng
Cặp má đào phơn phớt ánh phù dung
Đầu lả lướt mái tóc dài sóng gợn ?

Ta ngây ngất cả tấm thân vừa lớn
Bỗng rùng mình thở vội ánh dương qua
Tưởng hương thơm một da thịt đàn bà.

Xin hãy yêu tôi

                         Xin hãy yêu tôi, những lòng thiếu nữ!
Tôi chép thơ ca tụng miệng hoa cười. 
Ôi những nàng như liễu, mắt xa xôi!
                          Yêu tôi nhé, tôi vốn người mê đắm!

 

Xin hãy yêu tôi, những lòng hoa thắm!
Xuân đã hồng, Thu biếc, tôi làm thơ
Cửa phòng tôi giăng lưới nhện mong chờ,
Buồn phơ phất mới trông chiều, ngóng gió.

Tôi vẫn ở một phòng sầu bé nhỏ,
Riêng một đèn, một gối, một tình yêu
Đời của tôi là giấc mộng ban chiều,
Tôi lấy bút vẽ con đường vũ trụ.

Em có má hồng dạo lòng qua đó,
Bởi vô tình không biết đấy mà thôi
Trời của tôi mà Thu cũng của tôi,
Để em tới em làm người khách lạ.

Miệng kia xinh sao tình lơ đãng quá!
Tôi không yêu sao có má em hồng? 
Tôi không buồn sao có mắt em trong
Tôi không mộng sao có lòng em đẹp?

Nay đến trước xin yêu, hồn khép nép,
Tự trời xanh rơi xuống để gần em
Một tờ hoa đính ước gởi thơ kèm,
Si tình thế vậy mà hiu quạnh mãi!

Yêu tôi với! Tôi làm thơ ân ái
Để yêu người và cũng để người yêu
Để các em qua từng bước diễm kiều
Trong cảnh nước non tình tôi xếp đặt.

Ngày hôm nay cánh bướm vàng phơ phất,
Các em đi tha thướt, áo màu hoa
Đời đua vui, tôi buồn ở trong nhà,
Tình chép mãi, thơ sầu như châu lệ.

Các em dịu dàng sao tàn nhẫn thế?
Mà lòng tôi hoài vọng cứ đa tình!
Hãy yêu tôi vì tôi biết em xinh,
Tôi biết khóc để cho Tình cảm động.

Hãy yêu tôi vì tôi làm nên mộng,
Hãy yêu tôi vì tôi dệt nên trời. 
Em đi trong trời mộng đó, em ơi!
Theo áo nhẹ, bay cao hồn vũ trụ.

Xin hãy yêu tôi, những lòng thiếu nữ!
Một hôm nay Tình ghé bến Thu Hồng, 
Tôi khổ rồi, em có thấy yêu không?

Nhận xét: Tất cả các vần cuối của câu thứ 4 trong mỗi đoạn hầu hết gieo vần trắc như “Dang dở“. Các bài đều có chiều dài từ 6 đến 15 đoạn. Hầu hết đoạn cuối đều chỉ có ba câu (khác “Dang dở“). Nội dung toàn bộ, Đinh Hùng “tự nói” với nhân vật thứ hai “em” như “Dang dở”.

Ngoài “Tam Anh” tức TT, THT, NB, còn có Vũ Hoàng Chương, Trúc Khê và Đinh Hùng là nhóm bạn thân thiết nhất của TT thời bấy giờ, thêm Bích Khê người ngoài cuộc có chút quen biết. TT không có thơ 8 chữ và THT hầu như ít làm thể 8 chữ. NB chỉ vài bài nông dân 8 chữ có lệ, Vũ Hoàng Chương với 8 chữ mà ưng xuống vần bằng và gieo khác cách, Trúc Khê chuyên viết khảo luận, Bích Khê gieo lung tung.

Trong VNTNTCTT, NTL còn nói tới Nguyễn Tố (cháu Tản Đà) là nhà thơ từng cùng nhóm (lại nhóm) “Ngũ hổ” (Trần Kim tức Trần Huyền Trân, Nguyễn Bính, Vũ Trọng Can, Nguyễn Tố và Bùi Huy Phồn). Riêng Nguyễn Tố từng là quản lý cho tờ “Tuần Báo” do Trần Huyền Trân hợp tác với TT, đứng chủ bút. Nếu Nguyễn Tố có thơ đăng ở đâu, hậu bối yêu thích TT, có thể tìm hiểu thi pháp của ông ta để “thêm chi tiết”. Những thi nhân khác có thơ 8 chữ giống cách gieo 2-3, lên vần trắc cuối câu 4, chúng ta nếu gặp, chỉ coi cho biết vì họ chẳng liên quan tới TT và T.T.Kh thời 1937- 1938 và TT thời 1940.

* Bùi Huy Phồn: Bùi Huy Phồn (1911-1990) bút danh: Đồ Phồn, Bùi Như Lạc, Cười Suông, Việt Lệ, Ấm Hai, Lý Ba Lẽ, BHP. Ông là nhà văn chứ không phải là nhà thơ. Hai bài thơ của ông: “Nhật Hoàng khóc Hitle” và “Văn tế sống Hoàng Thượng đi Tây“, chẳng chút hơi hám… thi sĩ T.T.Kh lẫn Thâm Tâm (giả hay thật cũng vậy).

Nếu TT không có thơ 8 chữ để đối chiếu về thi pháp thì, người làm bài thơ “Dang dở” 8 chữ 11 đoạn 44 câu điêu luyện, gieo vần 2-3 không thể có người nào khác ngoài… Đinh Hùng!

Kết luận sơ bộ: Bài thơ “Dang dở” thể 8 chữ, năm 1940 ký bút hiệu Thâm Tâm là do… Đinh Hùng đạo diễn.

 

Ai làm bài “Màu máu Ti-Gôn” ký Thâm Tâm?

– “Màu máu Ty-Gôn”Thể 7 chữ.

                         Màu máu Ti gôn

                                               Gửi T.T.Kh

Người ta trả lại cánh hoa tàn,
Thôi thế duyên tình cũng dở dang
Màu máu ty gôn đà biến sắc
Tim người yêu cũ phủ màu tang!

K… hỡi! Người yêu của tôi ơi!
Nào ngờ em giết chết một đời
Dưới mồ đau khổ em ghi nhớ
Hình ảnh em hoài, mãi thế thôi.

Quên làm sao được thuở ban đầu,
Một cánh ty gôn dạ khắc sâu
Một cánh hoa xưa màu hi vọng
Nay còn dư ảnh trái tim đau.

Anh biết làm sao được hỡi trời
Dứt tình bao nỡ, nhớ không thôi
Thôi em hãy giữ cành hoa úa,
Kỷ niệm ngàn năm một cuộc đời!

Thể này, nhóm TT, ai cũng làm được. Đây là bài thơ gieo theo vần 1-2-4. Chiếu theo thi pháp, ắt khó tìm thủ phạm. Ta phải mượn cách thức sử dụng tu từ trong thơ.

Tu tu được sử dụng trong bài thơ “Màu máu Ty-Gôn” giống như tu từ sử dụng trong “Các anh” và các bài thơ ký T.T.Kh. Tu từ có nhiều. Chúng ta thử tìm biện pháp “Thán ngữ”.

Thán ngữ?

Là biện pháp tu từ để biểu thị cảm xúc cao độ. Chúng có mặt trong hầu hết mọi thể loại, đặc biệt là thể trữ tình (than ơi, than ôi, trời ôi, nàng ơi, mình ơi, trời ơi, người ơi, em ơi, anh ơi, sự vật + ơi hay ôi) và thể Văn tế (Hỡi ơi! Hỡi ôi! Thương ôi! Ôi thôi!…) khi nào người ta gặp phải những trường hợp bức xúc, xúc động, cảm xúc về sự vật, sự việc và nhất là con người. Thán ngữ được dùng ở đầu câu, đầu đoạn giữa hay đầu đoạn cuối. Có khi, nó được đứng cuối cùng của câu.

Ví dụ như trong bài “Thu”, Chế Lan Viên đã mở đầu:

Chao ôi! Thu đã tới rồi sao?

Thu trước vừa qua mới độ nào!

Nằm đầu của đoạn cuối:

Trời ơi! Chán nản đương vây phủ.

Ý tưởng hồn tôi giữa cõi Tang.

                                     (Điêu tàn)

Ta thấy “tình nghi viên” T.T.Kh là NB thích dùng loại này. Ví dụ với bài “Lỡ duyên” viết năm 1940 mở đầu bài thơ bằng thán ngữ:

Than ôi nàng sắp lấy chồng

Sắp mang pháo đỏ rượu hồng tiễn tôi.

Nằm đầu đoạn giữa:

Pháo ơi, đừng nổ rộn ràng
Ðừng phô sắc thắm, đừng làm ta say.

Nằm cuối câu trong đoạn cuối:

Bao giờ ráo lệ nàng ơi!
Ðể tìm duyên mới cho tôi hết buồn.

Với bài “Dòng dư lệ” nằm đoạn gần cuối:

Rùng mình tôi lại gạt đi:
Già ơi! Thảm lắm! Kể chi dài dòng?


Chợt thương, chợt khóc, chợt buồn,
Cháu như một kẻ mất hồn, già ơi!”

Trong bài thơ “Mùa đông đan áo” y như ĐACC của T.T.Kh:

Tôi biết từ đây tôi khổ lắm,
Chiều nay gió lạnh đấy, nàng ơi !

Nổi bật hình ảnh người “chị” trong “Lỡ bước sang ngang” , e thơ NB na ná đoạn Thúy Kiều cậy Thúy Vân lấy Kim Trọng dùm mình. NB cũng là người mượn từ “nàng”, “người ấy“, “chị” hay “em” để cho nhân vật bày tỏ nỗi lòng:

Em ơi em ở lại nhà
Vườn dâu em đốn, mẹ già em thương”.
“Nhưng em ơi một đêm hè,
Hoa soan nở, xác con ve hoàn hồn.


Rồi… rồi… chị nói sao đây!
Em ơi, nói nhỏ câu này với em…”

Chúng ta gặp nhiều thán ngữ như thế trong “Bến mơ” (mình ơi!); “Bao nhiêu đau khổ của trần gian” (than ôi). Đây cũng là những điểm tương đồng về nội dung lẫn thi pháp trong thơ của T.T.Kh. NB cũng là tay giang hồ lịch lãm. Yêu nhiều cô. Ôm trứng ngỗng cũng đếm không xuể! NB có những cô, nàng như “Cô hàng xóm, Cô hái mơ, Cô lái đò, Nàng ở lại, Cô gái ở Lầu Hoa, cả những Hồn trinh nữ…”. Những cái tên NB nhắc trong thơ như “Oanh, Tú Uyên” với tình yêu “Yêu, yêu mãi thế này” như Xuân Diệu “làm sao sống được mà không yêu”. NB yêu Anh Thơ tha thiết nhưng chỉ gọi nàng là “Em ơi công chúa là em”. Có một bài, NB có réo gọi nàng Tú Uyên:

Lạy trời cấm cửa rừng mai
Tháng mười nàng bỏ khăn tang,
Giờ đi cánh cửa lâu trang mở rồi.
Tú Uyên! Nàng Tú Uyên ơi!
Nàng còn nhớ đến con người ấy đâu!
Bao nhiêu xứ bướm qua lầu,
Nàng toan gieo quả kim cầu cho ai ?

Lạy trời cấm cửa rừng mai,
Để nàng đan áo lấy vài mùa đông.
Trong triều thi cử vừa xong,
Trạng nguyên tôi đỗ kiệu hồng tôi sang.
Quả kim cầu ở tay nàng
Làm sao lại ở giữa bàn tay tôi…

Dù nằm trong “Tổ hợp thơ T.T.Kh và Thâm Tâm” nhưng NB không bao giờ dùng từ  mai mỉa kèm tên gọi đầy châm biếm như “tình nghi viên” THT và Đinh Hùng” với “Màu máu Ty-Gôn” và “Các anh” hay BTTN, BTCC ký T.T.Kh. Làm sao chúng ta có thể phân biệt được? Nếu Đinh Hùng là thi sĩ thích “xài” thể 8 chữ, NB là người thích “xài” lục bát. Bài ĐACC,”Các anh” là lục bát. Hiển nhiên, nếu căn cứ vào “Dòng dư lệ” thì chưa đủ chứng cớ vì NB đã ký thật tên mình. Vậy thì chúng ta phải tốn thêm công sức để xét hết chất giọng và đặc điểm của thơ lục bát NB với bài ĐACC, “Các anh” rồi mới tạm kết luận sơ bộ có phải là T.T.Kh không và xét hết thơ thất ngôn, coi có phải là Thâm Tâm giả không? (Phần 2 trong mục III này)

Chúng ta thử tìm coi những “chàng thi nhân” yêu cuồng này, anh nào có thói quen réo tên người yêu như thế?

+ THT: Không có.

+ Bích Khê:

Phương Thảo

Phương Thảo ơi! Phương Thảo ơi 
Đêm nay nàng khóc bao nhiêu lệ
Lệ nàng có chảy máu hay không?
Đêm nay nàng uống bao nhiêu mộng
Mộng nàng có trắng tợ hoa lê?
Phương Thảo ơi! Phương Thảo ơi! 
Đêm nay nàng chết trong tim phổi
Mặt nàng dồi phấn trắng xanh xao:
Nhưng trong vòng mắt buồn mơ ảo:
Cười hoa tàn tạ ở trên môi.
Phương Thảo ơi! Phương Thảo ơi!
Xác nàng giam hãm trên giường bệnh
Một trộ ho dồn dập thấu gan,
Hồn nàng mơ nhạc, hương, yến sáng
Biết trẩy nơi mô ứ đặc tình?
Phương Thảo ơi! Phương Thảo ơi! 
Đêm nay nàng chết trong tim phổi
– Ngoài cửa tràn trề xuân mộng xuân
Đêm nay mạch lạc nàng tê cứng
Ngực vỡ cho kinh động đến trời!
Phương Thảo ơi! Phương Thảo ơi!

Lời thơ thống thiết như “văn tế” không có văn vẻ gì của “Màu máu Ti-Gôn“.

+ Vũ Hoàng Chương:

      Riêng gửi Kiều Thu 
Trăng của nhà ai trăng một phương?
Nơi đây rượu đắng mưa đêm trường.
Ồ! Đêm tháng sáu mười hai nhỉ!
Tố của Hoàng ơi! Hỡi nhớ thương!

Là thế, là thôi, là thế đó!
Mười năm thôi thế mộng tan tành.
Mười năm trăng cũ ai nguyền ước,
Tố của Hoàng ơi! Tố của Anh. 

Tháng sáu mười hai, từ đấy nhé
Chung đôi, từ đấy nhé lìa đôi.
Em xa lạ quá đâu còn phải
Tố của Hoàng xưa, Tố của Tôi.

Men khói đêm nay sầu dựng mộ,
Bia đề tháng sáu ghi mười hai
Tình ta ta tiếc, cuồng ta khóc,
Tố của Hoàng, nay Tố của Ai!

Tay gõ vào bia mười ngón rập
Mười năm theo máu hận trào rơi.
Học làm Trang Tử thiêu cơ nghiệp,
Khúc Cổ bồn ca gõ hát chơi.

Kiều Thu hề Tố em ơi!
Ta đang lửa đốt tơi bời Mái Tây,
Hàm ca nhịp gõ khói bay
Hồ Xừ Xang Xế bàn tay điên cuồng.

Kiều Thu hề trọn kiếp thương
Sầu cao ngùn ngụt mấy đường tơ khô.
Xừ Xang Xế Xự Xang Hồ
Bàn tay nhịp gõ điên rồ khói lên.

Kiều Thu hề Tố hỡi em 
Nghiêng chân bốn bể mà xem lửa bùng
Xế Hồ Xang khói mờ rung
Nhịp vươn sầu tỏa năm cung ngút ngàn.

Lạ quá! Thi sĩ bạn của TT đều có cuộc tình mười năm: THT, Vũ Hoàng Chương. VHC “cảm nặng” lối “Phú”! Lời thơ nghe như gã thuyền chèo gõ nhịp hát nghêu ngao… Có gì là giống “Màu máu Ti-Gôn”!

           

 Nguyễn Bính:

Cô hái mơ ơi !
Chẳng trả lời nhau lấy một lời.
Cứ lặng rồi đi, rồi khuất bóng.
Rừng mơ hiu hắt lá mơ rơi.

(Cô hái mơ)

Tú Uyên! Nàng Tú Uyên ơi! 
Nàng còn nhớ đến con người ấy đâu!
Bao nhiêu xứ bướm qua lầu,
Nàng toan gieo quả kim cầu cho ai ?
           (Lạy trời cấm cửa rừng mai)
Tú Uyên ơi!
Cả một mùa mai trắng rụng rồi.
Cả một mùa sen đang nở rộ,
Bốn mùa trở lại một thân tôi.

(Nàng Tú Uyên)

Huyền Trân ơi!
Mùa xuân, mùa xuân, mùa xuân rồi.
Giờ đây chín vạn bông trời nở,
Riêng có tình ta khép lại thôi!

(Nhạc xuân)

Nếu nói về gọi tên người yêu, NB gọi nhiều nhất. Nếu nói tới đưa tên nhân vật vào thơ, NB cũng không nhường cho ai. Những cái tên cúng cơm, Bính, Uyên, Ý Nhi, Oanh, Trúc… lần lượt xuất hiện trong thơ NB thật tự nhiên như trên, còn thêm:

Ngũ Nương ơi! Rõ đắng cay

Thuốc bùa chi để chồng mày say mê.

(Tỳ bà truyện)

Lạy chúa con xin chúa một giờ
Mười hai giờ ngọ của tình xưa
Chúng con hai đứa Uyên và Bính
Thường hẹn hò nhau mỗi buổi trưa.
                                (Chuông Ngọ)

Thế nhưng, kêu gọi như: “K… hỡi! Người yêu của tôi ơi” trong “Màu máu Ti-Gôn” hay “Khánh ơi! Còn hỏi gì anh?”, “Khánh ơi! Còn đợi gì anh” trong “Các anh” kèm theo sau là những câu thơ mỉa mai, thơ NB không mang sắc thái “mỉa mai tân thời”.

Thán ngữ gọi tên chưa ứng với “tình nghi viên” nào thì chúng ta “mượn” thán ngữ gọi tên này chuyển nó qua thành thán ngữ chung. Người kêu gào nhiều nhất và “tân” nhất thì vẫn chính là… Đinh Hùng.

+ Đinh Hùng: 

Nét chữ hoang sơ hiện dáng người,
Ta ngừng hơi gọi: Diệu – Huyền ơi! 
Mắt ai tinh lạc xanh vần điệu ?
Tuyết gợn làn da bóng nguyệt trôi.

(Gặp em huyền diệu 1)

Thán ngữ “Em ơi! Em hỡi! Anh của em…” được ĐH “xài”… thoải mái trong “vườn thơ tình ái” của mình. Nếu NB thích dùng “nàng” (cổ) thì ĐH dùng “em” (tân).

Ví dụ:

Em đi hoài cảm một mình.
Hai lòng riêng để mối tình cô đơn.
Hôm nay tưởng mắt em buồn:
Đã trông thấp thoáng ngọn cồn, bóng sương.
Lạnh lùng chăng, gió tha hương?

                       Em về bên ấy, ai thương em cùng?

(Bài ca mùa thu)

Chúng ta có thể tìm thấy trong “Hoa bay về ngàn, Mái tóc viễn phươngHờn giận, Cung đàn tưởng niệm…”:

Anh hận bình minh, ngờ nắng hồng,
Hờn ghen bao nhiêu hoa mùa xuân.
Sánh vai nhưng không là vợ chồng,
Kề môi vẫn không là tình nhân.
                                        (Hờn giận)

Nhớ nhau mây trắng bay đầy gối
Em có là mây? Em của anh.

(Khuôn ngọc pha sương)

Vàng mưa dưới gót tầm xuân lượn,
Quấn quít tơ hồng, em với anh…
                            (Thảo dã xuân tình)

Em hết là em riêng của anh
Mà quên không nỡ, giận không đành
Hờn chưa giải thoát, ghen thành bệnh
Sảng sốt từng cơn nhớ bạo hành….
Anh vẫn là anh xưa của em

Anh quên đấy: còn người em duyên số.
Em đã về chưa nhỉ hỡi Đau Thương !
Nhớ cùng Em đối bóng mấy canh trường,
Tự đêm ấy cầm tay nhau không nói…
                        (Cung đàn tưởng niệm).

Nếu chúng ta tính Xuân Diệu vào đây là không hợp vì thế giới tình yêu của Xuân Diệu đầy trần trụi còn thế giới của ĐH trần trụi mà trụi trần trong… siêu tưởng! Vả lại, Xuân Diệu chẳng dính dấp gì đến T.T.Kh và TT. Tập thơ “Thơ Thơ” năm 1938 chẳng có chi hơi hám “tổ hợp thơ T.T.Kh và Thâm Tâm”.

Với VHC, tập thơ “Say” gồm 32 bài năm 1940, có vài bài VHC dùng cặp từ “anh – em” như “Yêu mà chẳng biết, Hờn dỗi, U tình” với lời thơ còn say cung bậc yêu đương chứ không “phủi tay” như “Màu máu Ti-Gôn“.

Những từ “màu tang, hoa tàn, người yêu của tôi ơi, huyệt mồ…” tìm thấy trong thơ ĐH. Nhưng, sự mai mỉa trong bài thơ ký Thâm Tâm trên, chúng ta sẽ tìm thấy dư vị đắng chát của cuộc tình ra đi không trở lại trong… Trần Huyền Trân:

+ THT trong bài “Gửi Thâm Tâm“:

Đành ngả nghiêng cười nói ngẩn ngơ

Dang tay tâm huyết đón hương thừa.

Trời ơi! Đến gái đời mưa gió

Mà cũng vô tình trải gió mưa!

đã cản ngăn mối tình chàng nghệ sĩ TT với cô ca kỹ là “gái đời mưa gió”. Bởi thế, chúng ta sẽ thấy trong “Màu máu Ti-Gôn” có lời chua chát, mỉa mai mở đầu:

“Người ta trả lại cánh hoa tàn”: Tức ám chỉ Kh chỉ là loài hoa rửa nhụy, trôi hương thì TT còn thương tiếc nữa mà làm gì!

Tim người yêu cũ phủ màu tang“: Đây không phải nói tới cô Kh đau khổ mà nói tới trái tim TT đã như chết vì tình yêu “cánh hoa tàn” không đáng này.

THT viết xong đoạn này, ĐH, dùng thán ngữ yêu đương và máu “siêu tưởng” đã nhào vô “siêu sinh” cuộc tình này ngay:

K… hỡi! Nguời yêu của tôi ơi!

Nào ngờ em giết chết một đời

Nhưng ĐH đã quên là THT “xỏ xiên” trái tim TT “phủ màu tang” vì “cánh hoa tàn” nên đã… tấp thêm bằng cách dùng lối xưng hô “mật ngọt chết ruồi” quen thuộc của mình:

Dưới mồ đau khổ anh ghi nhớ

Hình ảnh em hoài mãi thế thôi.

Siêu tưởng “thậm xưng” quyến rũ này đã thể hiện rất rõ trong “Cung đàn tưởng niệm”:

                         Khi anh chết các em về đây nhé…

Anh tưởng niệm các em về một buổi,
Ở bên mồ, cỏ úa sắc chiều rơi.
Ngược Sông Mê, bàng bạc nẻo luân hồi,
Sầu rủ tóc, ngậm ngùi in khóe mắt.

Tức “dưới mồ đau khổ anh ghi nhớ” “hình ảnh em hoài – một cánh hoa tàn” của suối lệ thương đau!

Thường, thơ “tập thể”, mỗi người sẽ làm một đoạn. Ở đây, mỗi đoạn đã là một bài thơ riêng rồi. Chúng ta cần tìm sự hòa hợp mà người nghiên cứu hay gọi “lôgích”. Đoạn 1 mai mỉa ẩn dụ “cánh hoa tàn”. Đoạn 2 siêu tưởng thậm xưng sự thống khổ vì yêu của người vai “anh“. Đoạn 3, trở lại sự mai mỉa “cánh hoa xưa” với “màu hi vọng“, nay “cánh hoa tàn” mà người bị “trả lại” mối tình vẫn “còn dư ảnh trái tim đau“! ĐH hầu như chẳng có sự mai mỉa trong vườn thơ tình ái siêu tưởng của mình. ĐH “thật” một cách “siêu” của “tưởng tượng”. Giọng thơ từng mai mỉa TT:

Khi ngươi gói ghém mang hài cốt

Một ả ca nhi bước xuống đời…

Đành ngả nghiêng cười nói ngẩn ngơ

Dang tay tâm huyết đón dư thừa…

trở lại trong đoạn 3, nào ai khác ngoài THT?

Quên làm sao được thuở ban đầu

Một cánh Ti-Gôn dạ khắc sâu

Một cánh hoa xưa màu hi vọng

Nay còn dư ảnh trái tim đau.

ĐH với thán ngữ và “siêu dóc” đã kết thúc bài thơ:

Anh biết làm sao được hỡi trời

Dứt tình bao nỡ, nhớ không thôi

Thôi em hãy giữ cành hoa úa,

Kỷ niệm ngàn năm của cuộc đời!

Ta thấy “lôgích” ở chỗ: “dưới mồ đau khổ anh ghi nhớ hình bóng em hoài” đoạn 2 đi với “nhớ không thôi” tiến lên cực điểm “siêu dóc” thành “kỷ niệm ngàn năm một cuộc đời!”. Đời người dễ được đến trăm năm. Nói tới “ngàn năm” thiệt… dóc quá lắm! Yêu có chữ “trăm năm ghi xương“. Đời chẳng câu “ngàn năm khắc cốt“! “Thậm xưng” là cái “hồn” của ĐH. Hai đoạn này, nhà yêu siêu dóc ĐH đã không đá động tới “Ti-Gôn” cái “hồn” của bài thơ như THT. Thơ ai nấy làm. Hồn ai nấy giữ. Nếu tình yêu tan vỡ, hai người phải nghĩ về nhau thật đẹp đẽ. Nguyễn Du đã để Kim Trọng nghĩ về Kiều “mười lăm năm ấy biết bao nhiêu tình”:

Như nàng lấy hiếu làm trinh,
Bụi nào cho đục được mình ấy vay?
Trời còn để có hôm nay,
Tan sương đầu ngõ vén mây giữa trời .
Hoa tàn mà lại thêm tươi,
Trăng tàn mà lại hơn mười rằm xưa .

chứ không phải là “cánh hoa tàn uá” như THT dùng cho Kh của TT. THT sẽ còn dùng ý “cánh hoa tàn” như  “hoa tàn”, “hương rơi” này trong BTTN, BTCC với những câu:

Đẹp gì một mảnh lòng tan vỡ

Đã bọc hoa tàn úa xác xơ!

Tóc úa giết dần đời thiếu phụ

Thì ai trông ngóng, chả nên chờ

 

Ngang trái đời hoa đã úa rồi

Từng mùa gió lạnh sắc hương rơi

ám chỉ sự tàn tạ của người đàn bà có chồng như Kh thì TT tiếc gì, thèm gì nữa mà… viết HSHTG để ca ngợi mối tình chung thuỷ của cô Kh kia (ngược với sự thật như Nguyễn Vỹ kể). Thế là TT… sùng máu! Tổ hợp thơ T.T.Kh và TT lại phải… ngồi xuống khu vườn Thanh Giám hay ngõ tối Sầm Công để… phi và nhập cuộc tiếp…

Bà “thầy bói” này có “bói ra ma…” thì cũng “mát mắt, lọt tai” hơn khi người đời khẳng định bài “Màu máu Ti-Gôn” do TT làm. Thơ TT, kiếm một câu “mỉa mai” như THT, nửa tối, nửa sáng như NB, siêu tưởng như ĐH để… làm thuốc cũng không có! Với mối tình dang dở, coi như thất bại tình trường, TT chỉ ngậm ngùi trong “Không đề”:

Biết mấy đời trai trong góa bụa

Đêm ròng đứng thắp mẩu tầm hương.

Tro tàn có đốt không hồng nữa

Thắt lạnh bên lòng nỗi hận thương.

chứ nào có đâu mỉa mai người yêu mình như cánh hoa tàn úa vậy!

Thế nhưng, cả hai làm cốt cho TT. Vì sao có bài thơ này? Đây là câu hỏi lý thú. Trả lời được, tức biết ai là người làm bài HSHTG rồi.

 

Ai làm bài thơ “Các anh” ký Thâm Tâm và ĐACC ký T.T.Kh?:

– Bài “Các anh” là một bài thơ lục bát dài 16 câu  theo sách MGL và 64 câu theo sách NTL. Nó còn có tên “Gởi T.T.Kh”, “Trả lời của người yêu”. Thanh Châu, Thế Nhật hay những người khác đều đồng ý không phải TT làm.

– Bài ĐACC, lục bát 24 câu. Nhiều người cũng cho không phải T.T.Kh hay TT làm.

Nhưng căn cứ vào đâu? Tính tình TT ư? Không được chính xác vì đã là con người, tất phải có những phút giây bồng bột của tuổi trẻ và quên lãng của tuổi già. Chúng ta phải căn cứ vào văn bản và văn phong, thi pháp những “tình nghi viên” để xét tiếp mà thôi. Những tình nghi viên vào cuộc thi… Đình (lục bát) chỉ còn: THT, ĐH và NB.

      2 Tình nghi viên Trần Huyền Trân (THT):

– HT – HC (sđd tr 362) ghi: Trần Huyền Trân viết cho “Tiểu thuyết thứ bảy”, “Truyền bá”, “Phổ thông bán nguyệt san” (tức làm chung với TT).

– Nguyễn Vỹ trong “Về những kỷ niệm quê hương” thêm rằng THT có tờ báo nhỏ “bán không chạy lắm tuy có vài mục vui nhờ mấy bức vẽ của Tuấn Trình… Hăng hái nhất và đóng vai trò chủ động trong tuần báo Bắc Hà là Trần Huyền Trân”. TT đã “vẽ nhiều hơn là viết, thỉnh thoảng đăng một vài bài thơ, vài mẩu chuyện ngắn”. Tức là TT đã đầu quân ở “Báo Bắc Hà” trước khi qua TTTB của Vũ Đình Long.

– NTL: “Trần Huyền Trân là bút hiệu, tên thật là Trần Kim, sinh ngày 13-9-1913 tại Hà Nội. Nguyên quán huyện Án Thi, tỉnh Hải Hưng. Từng viết giúp cho các báo: Phổ Thông Bán Nguyệt San, Tiểu Thuyết Thứ Bảy, Truyền Bá, Ích Hữu, Bắc Hà Tuần Báo (do Trần Huyền Trân đứng chủ bút, Nguyễn Tố quản lý, hợp tác với Thâm Tâm và các bạn)… Ông là nhà thơ nổi danh lại có tài nữa…

Trong Thi nhân Việt Nam của Hoài Thanh – Hoài Chân, Trần Huyền Trân là kẻ suýt trễ tàu. Hai ông nói: “Viết đến đây, tôi đã định khép cửa dầu thiên tài có gõ cửa cũng không mở. Thế mà lại phải mở cửa để đón một nhà thơ nữa: Trần Huyền Trân”… Vì sự đón tiếp trễ tràng ấy mà hai ông không kịp nhìn đến bản sắc độc đáo của Trần Huyền Trân…”.

NTL ghi nhận các sáng tác của THT:

– Tiểu thuyết: Sau ánh sáng (1940), Tấm lòng người kỹ nữ (1944), Người ngàn thu cũ (1942).

– Thơ: Rau tần (1986).

– Chèo: Phá xiềng – Ngôi nhà mới, Quan âm Thị Kính, Bên sông Như Nguyệt, Tú Uyên – Giáng Kiều.

NTL nhận xét: “Trần Huyền Trân là thi nhân ít ca tụng yêu đương, hay đúng hơn, sau khi mộng tình nuôi dưỡng mười năm bị tan vỡ, Trần Huyền Trân đâm ra mỉa mai, chua chát với ái tình…”.

Chúng ta cũng chẳng biết NTL lấy thông tin về THT từ đâu? Cuộc tình tan vỡ mười năm của THT là NTL biết rõ hay cũng chỉ căn cứ vào nội dung bài thơ lục bát “Mười năm” của THT? NTL bình về TT và T.T.Kh chẳng mặn mòi nhưng bình về THT lại có sự nghiên cứu tỉ mỉ hơn HT – HC.

THT là bạn nối khố của TT. Trong Huyền thoại T.T.Kh và Thâm Tâm, THT phải là “tình nghi viên” số một.

Lý do: THT sau cuộc tình “mười năm” đổ vỡ, đã không thích nhắc tới tình ái. THT theo Nguyễn Vỹ, (trước cuộc tình mười năm) là người không thích gì mấy cuộc tình của TT và cô Trần, Từ Thị Khánh vì THT ghét Khánh đã cho người bạn thân của mình “leo cây”. Trong “Thâm Tâm” (Giai thoại văn học, sđd tr 335, Nguyễn Hữu Đảng ghi: “Hồi trước, đôi bạn Thâm Tâm và Trần Huyền Trân sống chung với nhau trong lều vó sau Cống Trắng Khâm Thiên, Hà Nội. Tuy nghèo nhưng thi thoảng họ có rủ nhau đi hát ả đào.

Không hiểu sao, có lần Thâm Tâm toan rước một cô đầu về làm vợ. Huyền Trân can. Thâm Tâm tuy nhỏ thó nhưng nổi máu ‘hiệp sĩ’ thoi một chưởng vào mặt bạn tri âm. Thấy máu chảy, Thâm Tâm hoảng, hối hận, xin lỗi. Huyền Trân làm một bài thơ trách bạn…”. Đấy là bài “Gửi Thâm Tâm” mà NTL đăng trong sách mình:

Gửi Thâm Tâm

Ô ví ta cười xé mắt ngươi

Là lòng đau xót cố nhân ơi,

Khi người gói gém mang hài cốt

Một ả ca nhi bước xuống đời.

 

Ta biết tình trường sóng gió êm,

Mà người sóng gió một con thuyền,

Nhớ nhau bút giấy ngày lên mốc

Chăn chiếu tình trai giọt sáp hoen.

 

Ví mẹ xa con, vợ nhớ chồng

Cũng là ta núi với người sông.

Hỡi ơi! Vắng vẻ lời tâm sự

Đâu chuyện dằn guơm hất má hồng.

 

Để ngán cho đời ngươi với ta,

Làm thân vàng đá đất trăng hoa,

Bút dầm biển mực chưa thành sóng,

Đã phải căm lòng khóc chán ta.

 

Đành ngả nghiêng cười nói ngẩn ngơ

Dang tay tâm huyết đón hương thừa.

Trời ơi! Đến gái đời mưa gió

Mà cũng vô tình trải gió mưa!

Nguyễn Hữu Đảng đăng 3 đoạn đầu với dị bản so với bản của NTL: “rón rén mang hài cốt/ gói ghém mang hài cốt”, sóng gió lên/ sóng gió êm, Vắng người giấy mực buồn lên mốc/ Nhớ nhau bút giấy ngày lên mốc, Chăn gối tình trai/ Chăn chiếu tình trai, vợ thiếu chồng/ vợ nhớ chồng, giời tâm sự/ trời tâm sự, dằn tay/ dằn gươm…”

Hai nhà “ngâm củ kiệu” ra hai bài thơ khác nhau. Chẳng biết “nhặt” từ đâu ra? NTL ghi rõ hơn về cô ca nhi kia: “Thâm Tâm có người yêu là đào nương tên là Yến; vì say theo bóng sắc mà xao nhãng văn thơ, Trần Huyền Trân khuyên can bạn, nhưng Thâm Tâm lại gây sự. Thâm Tâm giận bỏ đi. Vì việc này, Trần Huyền Trân đã giãi bày nỗi đau buồn trong thi bản: ‘Gửi Thâm Tâm’”. NTL đâu có nói TT “chưởng” THT “chảy máu” như NHĐ? NTL nói TT giận bỏ đi chứ đâu có đọc thơ THT làm tại chỗ: “Thâm Tâm vỗ đùi cười ha hả, khen  ngợi rồi bó đứt ý định lấy cô ca nhi kia” (Theo Người nhặt chuyện)? Nhặt chuyện thì ít mà “nhiều chuyện” thì nhiều! Quải!

Bài “Gửi Thâm Tâm” của THT có mối liên hệ với “Màu máu Ti-Gôn” mà chúng ta đã… “bói ra ma” ở trên. THT không chỉ chua thêm dòng chữ “Gửi T.T.Kh” như NB trong “Dòng dư lệ” hay J.Leiba trong thơ mình mà cẩn thận ghi rõ: “Gửi T.T.Kh… tác giả bài thơ ‘Hai sắc hoa ti gôn'”. Họ biết rõ ai làm đó mà.

Nguyễn Vỹ trong bài viết “Thâm Tâm và sự thật về T.T.KH.” (sđd tr 155) đã kể về THT từng thấy Khánh đi ăn kem ở bờ Hồ Hoàn Kiếm rất sung sướng và vui vẻ với chồng. THT đã không nghĩ về Khánh tốt. THT có thể bị coi là người ký Thâm Tâm hay T.T.Kh để “trả thù” dùm bạn. Vậy, chúng ta cũng nên “điểm qua” một chút về “tài sản” thơ THT coi thử chất giọng có chút nào giông giống… T.T.Kh?

Những bài thất ngôn của THT khoảng thời gian 1937 – 1940 như “Đổi mùa”, “Sầu chung”, “Độc hành ca”, “Lòng chiến sĩ”, “Lưu biệt” hơi xa lạ với thất ngôn của T.T.Kh nhưng có vài chỗ mai mỉa, giọng thơ THT giống T.T.Kh. Thể lục bát của THT với “Thưa bàÝ thuNhớ nhau,  Đàn tôi, Có dăm cánh lá, Khúc hát tương tư, Những cánh thơ vàng, Tương tư, Uống rượu với Tản Đà…” hơi vấp vài chỗ nhưng sự ngọt ngào của lục bát, THT có sự thiết tha cần thiết làm người ta rung động. Cùng những nội dung trong thơ lục bát của THT có thể làm chúng ta… nghĩ tới… ĐACC.

Bỏ qua những chuyện vụn vặt trên. Ta nhận ra một “Lục Vân Tiên” – THT “kiến nghĩa bất vi vô dõng dã” trong chuyện tình TT với các… bà!

THT không làm nhiều thơ. Nghệ sĩ đàn Nguyệt này cũng chuyên lục bát và lục bát của THT vững hơn TT, không dưới NB:

Mười năm

Biết nhau từ thuở dại khờ
Giờ đây cát bụi đã mờ mắt trong
Nhánh hồng em chiết bên song
Đã mười xuân rụng mười bông hoa cười
Con chim bạc má già rồi
Mỏ vàng đã nhặt hết lời thơ xanh
Còn gì nữa ở lều tranh
Ở lòng em, ở lòng anh còn gì
Tương phùng là để biệt ly
Biệt ly là một lòng đi qua lòng
Giờ thuyền em đã sang sông
Anh nhìn khói sóng ngỡ trông mây đèo
Mười năm mới hiểu tình yêu
Một nguồn hương nhẹ mấy chiều gió đưa.

Nỗi đắng cay một cuộc tình của THT giống như nỗi buồn người yêu sang ngang mà Phạm Văn Bình “Năm năm rồi không gặp” đã chua xót:

Năm năm rồi không gặp
Từ khi em lấy chồng
Anh dặm trường mê mải
Đời chia hai nhánh sông

Phong thư tình ngây dại
Và vai môi rất mềm
Những hẹn hò cuống quýt
Trên lối xưa thiên đường

Ngày nhà em pháo nổ
Anh cuộn mình trong chăn
Như con sâu làm tổ
Trong trái vải cô đơn

Ngày nhà em pháo nổ
Tâm hồn anh rớm máu
Ôi nhát chém hư vô
Ôi nhát chém hư vô

Năm năm rồi đi biệt
Đường xưa quên lối về
Trong đìu hiu gió cuốn
Nằm chơ vơ gác chuông

Năm năm rồi trở lại
Một màu tang ngút trời
Chúa buồn trên thánh giá
Mắt nhạt nhòa mưa qua

Năm năm rồi không gặp
Từ khi em lấy chồng
Thương người em năm cũ
Thương góa phụ bên sông

 

Năm năm” của Bình gặp cuộc tình “mười năm” của THT. Đây cũng trùng nội dung người yêu sang ngang trong thi nhạc và rồi cũng… đi tong! Buồn hận là cái chắc. THT sao không ngứa mắt thấy bạn mình dính vào cuộc tình rồi cũng phải đối diện với hiện thực “thuyền em giờ đã sang sông, anh nhìn khói sóng ngỡ trông mây đèo”!

Lục bát THT ray rứt lòng người bằng tâm tình chân thật cạn cùng của thi nhân:

Nhớ nhau

mờ mờ mưa luống rau xanh
nắng còn thoi thóp như tình tiễn đưa
trông mưa chạnh nhớ lời thơ
với người hôm ấy cũng mưa âm thầm
người là một kiếp thi nhân
tóc xanh đã nhuộm mấy lần biển dâu
nhà người bên một dòng sâu
xác xơ khóm trúc hàng cau lạnh lùng
hồn thơ về lánh bụi hồng
quyển vàng tóc bạc nằm chung một lều
có đàn con trẻ nheo nheo
có dăm món nợ eo sèo bên tai
chừng lâu rượu chẳng về chai
nhện giăng giá bút một vài đường tơ
nghiên son lớp lớp bụi mờ
mọt ôn tờ lại từng tờ cổ thi
phải đây là bóng tôi kìa
con đò bến cũ đi về phong ba
nhìn tôi người bỗng cười khà
đời là thế ấy – ta là thế thôi!
tôi giờ ngược ngược xuôi xuôi
rót vào lòng khắp tình người hợp tan
chiều nay chiều dệt mưa vàng
tôi buồn trông bóng nắng tàn trong mưa
                                                   (1938)

Đây, một bài lục bát cay đắng đầy nghệ thuật:

Những cánh thơ vàng

đời tôi – em hỏi làm chi?
đời tôi là chuyến tàu đi không người
sông tần bao ngả ngược xuôi
đã vắng cái bến lại dài con sông
tình tôi – em hỏi làm chi?
tình muôn ngàn lối tôi đi một mình
một mình dốc chén ly sinh
men day dứt mãi, lòng mênh mông buồn
duyên tôi – em hỏi làm chi
mây bay trái hướng, gió đi sai chiều
nước bèo nào được bao nhiêu
tuy giàu gặp gỡ nhưng nghèo yêu thương
lòng tôi – em hỏi làm chi?
lòng rồ dại ấy còn gì nữa đâu!
hình như nó chết từ lâu
bởi thương, bởi nhớ, bởi sầu, bởi vui
thơ tôi – em hỏi làm chi?
một nguồn hương dại đi về ngẩn ngơ
thơ người là trái chín vừa
thơ tôi là trái không mùa không tên
kìa em! – đừng hỏi nữa em
chim lồng đã vụt, theo lên gió ngàn
rung lòng: lá động chiều tan
nhặt đi, em,“cánh thơ vàng” đang rơi!

Đây cũng là bài thơ có từ khóa “chim lồng” không tìm thấy trong thơ NB, ĐH hay VHC… nhưng tìm thấy trong ĐACC ký T.T.Kh. THT còn có những bài lục bát chua chát:

Tương tư

phải đây mùa nhớ thương nhau
chim ngoài ngọn gió hoa đầu cành mưa
biết yêu thì khổ có thừa
hình dung một thoáng tương tư chín chiều
xa nhau gió ít lạnh nhiều
lửa khuya tàn chậm mưa chiều đổ nhanh
bóng đơn đi giữa kinh thành
nhìn duyên thiên hạ nghe tình người ta
đêm về hương ngát bên hoa
tỉnh ra thì lại vẫn là chiêm bao

 

Uống rượu với Tản Đà

Cụ hâm rượu nữa đi thôi
Be này chừng sắp cạn rồi còn đâu
Rồi lên ta uống với nhau
Rót đau lòng ấy vào đau lòng này
Tôi say? Thưa, trẻ chưa đầy
Cái đau nhân thế thì say nỗi gì?
Đường xa ư cụ?
Quản chi
Đi gần hạnh phúc là đi xa đường
Tôi là nắng – Cụ là sương
Tôi bừng dậy sớm, cụ nương bóng chiều
Gió mưa tóc cụ đã nhiều
Lòng còn gánh nặng bao nhiêu khối tình
Huống tôi mái tóc đang xanh
Vâng, tôi trăm thác ngàn ghềnh còn đi
Với đời một thoáng say mê
Còn hơn đi chán về chê suông đời
Rót đi cụ rót đi thôi
Rót cho tôi cả mấy mươi tuổi đầu
Nguồn đau cứ rót cho nhau
Lời say sưa mới là câu chân tình.
(Ngã Tư Sở, 1938)

 

Độc hành ca

Ớ kìa! Thiên hạ đang say
Ớ nghìn tay nắm nghìn tay đang cười…
Nhớ ngươi, nhạt thếch rượu đời
Tay vo chỏm tóc, ta ngồi ta ca.
Tình tang lỗi nhịp mình ta,
Thương về đầu bạc, xót ra má hồng.
Đèn chong, ai vợ không chồng
Võng đưa ai mẹ bế bồng không con.
Nằm đây thép rỉ son mòn,
Cái đi mất mát, cái còn lần khân.
Cúi đầu bóng rét vương chân,
Ngẩng lên đã đụng giời xuân trên cành.
Không vui sâu cỏ không đành,
Mà cười nghe chửa ngon lành trái mơ.
Đã toan ném bút, vùi thơ,
Thõng không tay áo sợ dơ dáng đời.
Trót thừa ừ ngược, ừ xuôi,
Chút thân tâm sự ra người hát ngao.
Giao tình tợp chén chiêm bao,
Ngựa Hồ thôi gió bấc nào đạp chân.
Đây người áo đỏ tầm xuân,
Đấy đi tang trắng mấy lần trùng quan.
Không dưng rét cả dây đàn,
Này cung dâng áo ngự hàn là đây.
Nhớ xưa cùng dỗ bụi giày,
Miệng cười ha hả thơ mày rượu tao.
Say đời nhắm lẫn chiêm bao,
Thơ ra miệng dại, uống vào mắt điên
Đầu khi bóng núi đang lên
Sá gì bóng tối đắp trên thân còm.
Gặp thời xô xát nước non,
Ta trôi, ngươi chảy, lòng còn ngó theo
Đưa nhau qua bữa cơm nghèo,
Đứa sầu gào rượu, đứa nheo mắt cười.
Vung tay như vạch ngang giời
Bảo rằng đâu nữa cái thời ngất ngư.
Chén mồi dù hắt ưu tư,
Sao cho ráo được gió mưa lội lầm.
Cõi ngoài trăm họ muôn dân,
Sống trong rau cỏ vẫn thầm khóc than.
Sao ta lì mãi mật gan,
Đời ai mắt sáng hơn vàng mà mong.
Chẳng nghe đỏ khé sông Hồng
Sóng ngàn xưa vẫn động lòng ngàn sau.
Chẳng nhìn bóng đá thâu thâu
Non Lam như kẻ gục đầu còn thương.
Chẳng hoài thóc giống vất vương
Giếng khô lấp mạch, cây vườn rụi hoa
Trách nào trái rụng hương sa,
Cốt muôn trẻ đắp muôn già càng cao.
Mồ hôi làm suối chiêm bao,
Nguồn sinh vô lượng đổ vào vô biên
Lũ mình rấp hận thành điên,
Cái câm thuở ấy cười lên thuở này.
Thế rồi thí bỏ rủi may,
Đứa giam cõi bụi, đứa đày rừng sâu.
Vai cày chẳng kẻo làm trâu
Dong xe chẳng kẻo tóc râu làm bờm
Nẻo về chật chội áo cơm,
Dặm di lại động từng cơn lá rừng.
Lòng ta không sóng không đừng
Thơ vang lại vướng mất tầng cửa quan.
Ngẩng thì núi quấn mây tang,
Kìa đông lửa cháy, kìa nam khói mù.

Kìa trời kia cũng ưu tư

Kia kìa đất nọ ngắc ngư lạc đường.

Nhà ta nào thiếu gì thương,

Mà ta ngăn ngắt như giường bệnh nhân

Thuốc nào chữa nổi tà tâm,

Bao mồi danh lợi ghìm chân sông hồ
Tóc xanh như cỏ trên mồ
Đời hoang chôn cả xuân thu một thời.

Chao ôi! Đâu xóm nô cười,

Trẻ no vú sữa, già ngơi tiệc trà.

Tư tình trai gái như hoa,

Nằm trong vàng ngọc bước ra áo quần.

Lầu cao đời rủ rèm xuân,

Ấm no ngồn ngộn mấy tầng vô tư.

Biết gì đến giấc chinh phu,

Đêm mơ ngọc đá lầm tro giật mình

Tay xua bóng dáng gia đình

Mà thân lơ láo thề tình càng đau.

Đời xanh khó ngả màu nâu,

Mắt hào quang vẫn đục ngầu như say
Nghêu ngao như sập bóng ngày
Khề khà cho ráo hận đầy từng hơi.
Chiều nay nhắc chén lên môi,
Không dưng tưởng nhấp máu người tanh tanh.
Khóc nhau, ném chén tan tành,
Nghe vang vỡ cái bất bình thành thơ.

Cố nhân! Ơi hỡi người xưa

Dọn đi tâm sự

Đây mưa về rừng!
(Khâm Thiên 1940)

Bài lục bát “Độc ca hành” 92 câu (sách NTL) và 72 câu (thivien.net) với rất nhiều “dị bản”. Ta thấy có từ khoá “sá gì“:

Đầu bồng khí núi đang lên
Sá gì bóng tối đắp trên thân còm

Nó hàm ý coi thường như “sá chi” trong lục bát “Các anh” ký Thâm Tâm:


Sá chi cái đẹp dưới trời mong manh.
Sá chi những truyện tâm tình,

Từ khóa “câm” (câm lời) tìm thấy trong “Độc hành ca“:


Lũ mình rấp hận thành điên
Cái câm thuở ấy cười lên thuở này.


cũng khí phách chịu đựng như cái câm của một mối tình:

Ba năm ví biết anh còn nhớ

Em đã câm lời, có nói đâu!

trong BTCC ký T.T.Kh.

THT là thi sĩ mang rượu vào thi ca như VHC. Ngay cả bài “Ngô Sơn Vọng Nguyệt” viết chung với Trúc Khê, NB, THT cũng cố… đổ rượu vào đoạn mình viết:

Rượu vào chua xót men say

                     Riêng lòng đã thấy rót đầy tình nhau.

Khi uống rượu chưa đã, THT chơi ngông đòi… uống trăng luôn:

Lửng lơ trăng đã lên cao

Ha ha hãy uống trăng vào lòng ta.

Bài “Đêm hội Ngô Sơn” viết chung với Trúc Khê và Ngân Giang, THT cũng thể hiện… đệ tử Lưu Linh nữa:

                         Rượu nồng chưa nhấp đã say
Nhưng tình đã thấy rót đầy lòng nhau

Bởi vậy, chúng ta không cần ngạc nhiên khi nguờbạn hiền THT viết xuống “Lòng đau đem chứa trong bình ruợu cay”. Viết cho bạn cũng như viết cho mình đó thôi!

VHC cũng là nhà thơ say nhưng tập thơ “Say” của VHC năm 1940 không tìm ra những từ khóa nào có nội dung mai mỉa một cuộc tình, một người con gái. THT với khí chất “Lục Vân Tiên”, không thể khoanh tay đứng nhìn bạn mình sa vào bể tình. Lời mai mỉa về cuộc tình không thiếu trong thơ THT. Lời phát ngôn chán ghét vị thần tình ái đã thể hiện rõ trong “Những cánh thơ vàng” và nhất là trong “Thưa bà” với lời lẽ nặng trịch như tiếng hừ của T.T.Kh trong BTCC:

Thưa bà

Hay gì bà hỏi đến tôi

Khóc gì hờn dỗi, mà cười vô duyên.

Vị đời oan trái thành điên,

Giữa ngày loạn lạc ngỡ đêm thanh bình.

Tim tôi, chiếc lá dâu xanh,

Tằm đời ăn rỗi, trơ cành còn chi!

Tôi… từ khi chửa biết gì,

Con đi lưu lạc, mẹ đi lấy chồng.

Thuyền hồn chở một khoang không

Bao lâu dạt sóng trên dòng cô đơn.

Kinh thành mây đỏ như son,

Gió lồng eo hẹp giam con chim trời.

Tôi là… là chỉ thế thôi,

Thưa bà, đấy có phải người bà mơ?

Kê khai “lý lịch trích ngang” như một gã “cô hồn các đãng” lang thang, “” nào dám “” nữa hả… cháu? (Bài thơ này trong sách NTL ghi “gió lồng” nhưng trong “Thơ mới 1932 – 1945”  Nxb HNV – 1999, do Lại Nguyên Ân và Ý Nhi tuyển chọn ghi thành “Cái lồng”). Thế là sau cuộc tình mười năm… tuốt luốt, THT trở về với chính mình trong “Hết cố nhân” mượn rượu giải sầu, sầu vẫn sầu:

Ta trở về đây không gối chăn

Một mình ly rượu rét căm căm,

Không là lính thú sầu biên ải

Cũng thấy lòng chia dưới cát lầm

Thơ THT giống TT. Mưa lâu thấm đất. Càng đọc càng như bị cuốn trôi vào cái man mác chia ly của một gã cô độc hành: “Tôi nghe xa lắm làn mây bạc/ Rời bóng kinh thành lững thững đi” với “Lòng đau không nói nên lời/ Đành gieo tâm sự trên mười ngón tay”. Mang rượu tưới thơ. Thơ ướt tóc. Tình khô lên mốc. Khóc tiếng đàn! THT là sĩ đàn Nguyệt bốn dây hay đàn Kìm hai dây là thi sĩ của men tình đã chết!

Chúng ta đã tìm thấy THT trong “Màu máu Ti-Gôn” đoạn 2 và 4 xót lòng thay bạn. Chúng ta sẽ tìm thấy THT trong “Các anh” ở đoạn mở đầu “Các anh“:

Các anh hãy uống thật say,
Cho tôi uống những cốc đầy rồi im.
Giờ hình như quá nửa đêm,
Lòng đau mang lại cái tin cuối mùa.

Cùng đoạn cuối:

Hãy im đi, các anh ơi,
Nàng đi tôi gọi hồn tôi trở về.
Tâm hồn lạnh nhạt đêm nghe,
Tiếng mùa lá chết đã xê dịch chiều.
Giờ hình như gió thổi nhiều,
Những loài “hoa máu” đã giao nốt đời
Bao nhiêu nghệ sĩ nổi trôi,
Sá chi cái đẹp dưới trời mong manh.
Sá chi những chuyện tâm tình,

                       Lòng đau đem chứa trong bình rượu cay!

 

Những lời này, THT kêu gọi “các anh” – cái đám bạn mắc dịch – đừng bàn tán chuyện tình của TT nữa, vừa an ủi: “Hú ba hồn chín vía hồn mày trở về với… mày. Con Kh nó đi rồi, mày còn tơ tưởng gì đến nó nữa. Dưới trời này, thiếu cha gì gái đẹp! Uống rượu cho quên hết đi, thằng nỡm!”. THT nói với ai ngoài TT? Chúng ta cũng để ý từ khóa “hoa máu – hoa Ti-Gôn” mà THT đã mở đầu và kết thúc “Màu máu Ti-Gôn“, THT lập lại trong đoạn này như một cái khóa, khóa chuyện tình TT rồi… quăng chìa khoá xuống biển. Ui! Nếu THT quăng chiếc nhẫn kim cương bự bằng ngón chân cái như cô Rose DeWitt Bukater (hóa thân nhân vật thật là bà Millvina Dean, một công dân Anh sống sót duy nhất trong vụ tàu Titanic bị đắm năm 1912) trong phim “Titanic” đã quăng ắt có khối người… nhảy theo…

Cuối cùng, chất liệu “Độc hành ca” với “ném bút, vùi thơ, ném chén…”của THT cũng giống như những dạng “Hành” khác về khí phách (nhất là với bài “Tráng ca” của TT ở cái “ném bút, ném chén“). Không biết những thi nhân cuồng này “ném” hết rồi lấy gì viết lách, ăn cơm? Thế nhưng, trong “gia tài của… bố THT để lại cho con”, có hình ảnh con chim bị nhốt trong lồng son:

Kinh thành mây đỏ như son

Cái lồng eo hẹp giam con chim trời

Hình ảnh con chim trong lồng cũng là chất liệu sáng tác cho văn thi sĩ. Ví dụ Nhật Tiến có “Chim hót trong lồng” nhưng tác giả này chẳng dính líu gì tới vụ T.T.Kh cả. THT là bạn nối khố của TT. Mọi chi tiết nào có liên quan tới nội dung những bài thơ ký T.T.Kh và TT, chúng ta không thể bỏ qua. Không “ăn trộm” nhưng chứa người, đồ ăn trộm thì cũng là “tòng phạm”.

Hình ảnh con chim trong lồng hay con chim… làm ổ trong thơ THT:

                         Hẹn mộng xanh ngời mái tóc xanh

Cười theo chim há mỏ trên cành…

Ôi xót chim già náu mái tre

                            (Tha hương)

Con chim bạc má già rồi
Mỏ vàng đã nhặt hết lời thơ xanh

                                 (Mười năm)
Em ôi! Đã có đêm nào

Bóng con chim mộng bay vào màn em

… Chim ngoài ngọn gió, hoa đầu cành mưa

                              (Khúc hát tương tư)

Cây nào có gió không thèm lay

Chim nào có cánh không thèm bay

                                   (Lưu biệt)

Ấy lúc hồn hoa gót trở về

Thả đàn chim mộng xuống sương khuya

(Giao mùa)

Chim cúc cu con tận xóm nào (Lòng chiến sĩ)

Đặc biệt là hình ảnh chim trong lồng như thân phận con người bị giam hãm, mất tự do:

kìa em! – đừng hỏi nữa em
chim lồng đã vụt, theo lên gió ngàn

                                          (Những cánh thơ vàng)

Hôm nào vút cánh chim lồng

Mình không thẹn bóng, bóng không thẹn mình.

(Khóc Tản Đà)

Có thể nói: Thơ NB đầy… bướm. Thơ Huyền Trân đầy… chim! Thơ ĐH ít có nhưng khi có thì thường là cho bướm bay với… chim.

THT cũng ở trong “Tổ hợp T.T.Kh và TT” trong bài lục bát ĐACC điêu luyện với các đoạn sau:

Như con chim hót trong lồng,

Hạt mưa nó rụng bên sông bơ thờ.

Tháng ngày nổi tiếng tiêu sơ,

Than ơi! Gió đã sang bờ ly tan…

 

Tháng ngày miễn cưỡng em đan,

Kéo dài một chiếc áo len cho chồng.

Như con chim nhốt trong lồng,

Tháng ngày mong đợi ánh hồng năm nao!

 

Ngoài trời mưa gió xôn xao,

Ai đem khóa hết chim vào lồng nghiêm?

Ai đem lễ giáo giam em?

Sống hờ trọn kiếp trong duyên trái đời?

THT đã “sát cánh” bên ĐH mà… “bút chiến tự nhiên thành” cùng… NB.

3. Tình nghi viên T.T.Kh là… Nguyễn Bính:

  • HUYỀN THOẠI HOA TI-GÔN [Phần 1 - 1]

    Chuyên luận Nghiên cứu - Lý luận - Phê bình Văn học Lời giới thiệu Trong lịch sử văn học Việt Nam, hiếm có một tác giả tạo ra nhiều huyền hoặc, mâu thuẫn nghịch…

  • HUYỀN THOẠI HOA TI-GÔN [Phần 1 - 2]

    B: T.T. KH LÀ AI?:     I. Sự liên quan giữa ''Người'' và ''Người ấy'' trong TBH của TT và “Người” với “Người ấy” trong bốn bài thơ của T.T. Kh (trích trong VNTNTCTT của Nguyễn Tấn Long, Nxb…

  • HUYỀN THOẠI HOA TI-GÔN [Phần 1 - 3]

    b. Những bài thơ của T.T.Kh:                    + Bài số 1: HSHTG.                              Huyền thoại hoa Ti-Gôn Hoa Ti-Gôn trong tiếng Anh là Coral vine nghĩa là cây dây. Tên thứ hai là Chain-of-love tức ám chỉ hoa tình yêu. Hoa…

  • HUYỀN THOẠI HOA TI-GÔN [Phần 1 - 4]

    III. Những ứng cử viên bút hiệu T.T.Kh sáng giá? 1. TT khẳng định T.T.Kh chính là bút hiệu của mình: Bùi Viết Tân kể trong "Thâm Tâm là T.T.Kh?" (Giải mã nghi án văn học T.T.Kh,…

  • HUYỀN THOẠI HOA TI-GÔN [Phần 1 - 5]

    Hai bài cùng thi pháp hay không? Điều đáng chú ý: Bài "Các anh" 16 câu lục bát mà MGL khăng khăng cho là của TT. Chúng ta thấy có câu lục bát phá cách: Hơi…

  • HUYỀN THOẠI HOA TI-GÔN [Phần 1 - 6]

    * Bích Khê (BK): Trong 74 bài thơ (thivien.net,dactrung.net), có 12 bài: "Mộng cầm ca, Nhạc, Tranh lõa thề, Sọ người, Đồ mi hoa, Bàn chân, Một cõi đời, Trái tim, Cô gái ngây thơ, Cặp mắt,…

  • HUYỀN THOẠI HOA TI-GÔN [Phần 1 - 7]

     3. Tình nghi viên T.T.Kh là… Nguyễn Bính: Đây là "tình nghi viên" sáng giá cả hai bút hiệu T.T.Kh và Thâm Tâm cùng với tin giựt gân “người yêu của T.T.Kh”. - HT-HC trong "Thi…

  • HUYỀN THOẠI HOA TI-GÔN [Phần 1 - 8]

    V. Có nên trả HSHTG về với về TT hay không?            1. Vài suy nghĩ về bản quyền : Tác giả thường giữ bản quyền và bản quyền (copyright laws) được luật pháp công nhận (ngoại…

  • HUYỀN THOẠI HOA TI-GÔN [Phần 1 - 9]

    IV. Loại đề tổng hợp: Phân tích tác phẩm "Tống biệt hành" (TBH) của Thâm Tâm (TT): Dựa trên bản cũ nhất của HT - HC trong TNVN, người viết đưa vào bốn câu cuối…

  • HUYỀN THOẠI HOA TI-GÔN [Phần 2 - 1]

    HUYỀN THOẠI HOA TI GÔN - PHẦN II A. Những vấn đề tồn động chưa thống nhất: Thời gian 1937 - 1938, do những va chạm mảng (họa sĩ họ Lê và cô gái gỡ…

  • HUYỀN THOẠI HOA TI-GÔN [Phần 2 - 2]

    4. Dàn dựng xong thì cả hai tiền bối và hậu bối... lãnh đủ:               a. "Tiền bối" Thế Phong nhớ lại trong tùy bút của mình: Trên (newvietart.com): Về cuốn "T.T.KH - Nàng là ai?": "khen thì…

  • HUYỀN THOẠI HOA TI-GÔN [Phần 2 - 3]

    DƯỚI GIÀN HOA MÁU Nhiều người nói chàng có năng khiếu về văn nghệ, vì tâm hồn chàng ưa sầu tủi, hay thương vay khóc mướn, lại lạc quan yêu đời và nhất là... mơ…

  • HUYỀN THOẠI HOA TI-GÔN [Phần 2 - 4]

    Thanh Châu là văn sĩ hay nghệ sĩ? Danh từ "nghệ sĩ" chỉ dùng cho những người làm công tác văn hóa nghê thuật như: Ca sĩ, Họa sĩ, Diễn viên các thể loại... Ví…

  • HUYỀN THOẠI HOA TI-GÔN [Phần 2 - 5]

    VÌ SAO TRẦN THỊ VÂN CHUNG PHẢN ĐỐI? * Độc giả: Thưa anh, có một thắc mắc rất phổ biến cuả nhiều người, tồn tại từ khi có hiện tượng T.T. Kh cho đến nay. Đó là…

  • HUYỀN THOẠI HOA TI-GÔN [PHẦN TÓM LƯỢC]

    HUYỀN THOẠI HOA TI-GÔN TÓM LƯỢC (*) Nhà thơ Thâm Tâm tức Nguyễn Tuấn Trình cùng gia đình từ Hải Dương lên Hà Nội kiếm sống 1936 bằng làm thơ và vẽ tranh… Tại Hà Nội, anh đã gặp…